• شماره خبر : 1503۱ ۹۷
  • تاریخ انتشار : دوشنبه, ۱۱ خرداد
  • این صفحه را چاپ کن
  • منشا فلزّات سنگين در گوشت مرغ از كجاست

    آیا ساخت دان مرغ در کارخانجات در مقایسه با تولید دان در مرغداری سبب افزایش فلزّات سنگین در دانها و افزایش تراکم آن در گوشت مرغ میگردد؟

    آيا ساخت دان مرغ در كارخانجات در مقايسه با توليد دان در مرغداري سبب افزايش فلزّات سنگين در دانها و افزايش تراكم آن در گوشت مرغ مي گردد؟

     

    اگر اندك شناختي از مباني تنظيم جيره هاي غذايي براي طيور گوشتي داشته باشيم، ميدانيم كه بخش عمده دان مصرفي را ذرت و سويا تشكيل داده و بعضا خوراكهايي مثل گندم و روغن پايه ساخت خوراك را در توليد دان در سطح كارخانجات خوراك و توليد دان در سطح مرغداري به خود اختصاص ميدهد. اين اقلام خوراكي عمدتا براي تامين نيازهاي انرژي و پروتئين مورد استفاده قرار گرفته و بسياري از آنها از جمله ذرت، كنجاله سويا و گندم اقلام وارداتي به شمار ميروند. بررسيهاي انجام شده توسط محققين در كل دنيا نشان ميدهد كه معمولا ميزان فلزّات سنگين در اين خوراكها بسيار كمتر از حد مجاز است.

     

    نكته ديگر اينكه اقلام خوراكي فوق تامين كننده تمام نيازهاي غذايي مرغهاي گوشتي نيستند و ما مجبور هستيم در جيره هاي غذايي از انواع اسيدهاي آمينه (متيونين، ليزين و ترئونين سنتتيك)، انواع ويتامينها (عمدتا مكمل ويتاميني)، مكمل عناصر كم نياز، منابع تامين كلسيم و فسفر (مثل پودر صدف، دي كلسيم فسفات و مونوكلسيم فسفات) و نمك اضافه كنيم. حتي در بعضي شرايط براي بهبود قابليت هضم جيره هاي غذايي از انواع افزودنيهاي جيره مثل مولتي آنزيمها، فيتاز، پروبيوتيك، پريبيوتيك (جايگزينهاي آنتي بيوتيك) و فيتوبيوتيكها استفاده ميشود. برخي جيره نويسان، كارشناسان يا مرغداران بنا به ضرورت از زئوليت و يا بنتونيت در جيره هاي غذايي استفاده ميكنند.

     

    ممكن است اين سوال مطرح شود پس تفاوت اقلام خوراكي در توليد دان در كارخانه و مرغداري چيست؟ پاسخ اين است كه عملاٌ تفاوت عمده اي را در بين اقلام خوراكي نمي بينيم و در ساخت صنعتي خوراك براي تغيير شكل جيره غذايي از موادي به نام پلت چسبان استفاده ميشود كه آنها هم عمدتا از خوراكهاي طبيعي مثل گلوتن گندم و نشاسته استفاده ميشود. نكنه اينجاست كه چگونه ميتوانيم كارخانجات توليد خوراك را متهم به عامل بودن در افزايش فلزّات سنگين در گوشت مرغ بدانيم و توليد سنتّي خوراك را كاملاٌ مبرّا و توليد آنرا كاملا سالم اعلام نمائيم. اين نگاه كاملا غير حرفه اي است.

     

    مهم ترين نقش كارخانجات خوراك، فرآيند پخت با استفاده از بخار آب داغ (با دماي 75 – 65 درجه سانتيگراد طي 90 – 60 ثانيه در دستگاهي به نام كانديشنر است كه بتواند مواد اوليه را پس از آسياب، ميكس كردن و پختن به شكل خوراك پلت يا كرامبل تبديل كند. اين فرآيند سبب از بين رفتن بسياري از تركيبات ضد مغذي (ازجمله سموم قارچي و آنتي تريپسين) و انواع باكتريهاي بيماريزا (از جمله سالمونلّا) ميگردد و خوراكي سالم در اختيار مصرف كننده قرار ميدهد. و براي كاهش آلودگي به سموم قارچي (مايكوتوكسينها و از جمله آفلاتوكسينها) از انواع معتبر توكسين بايندرها نيز استفاده ميشود. در حالي كه چنين تغييرات مهمّي در توليد دان در سطح مرغداري اتفاق نيفتاده و اصطلاحا خام خواري مواد اوّليه صورت ميگيرد. خام خواري سالهاست كه از جيره هاي غذايي طيور حذف شده و ساخت كارخانجات خوراك دام، طيور و آبزيان در تمام دنيا به طور گسترده اي در حال گسترش است.

     

    حال اين سوال ممكن است مطرح گردد كه منشا فلزّات سنگين (Heavy metals) چيست؟ فلزّات سنگين عناصري با جرم حجمي بالايي هستند كه در محيط زيست پايدار مي مانند و در زنجيره غذايي تجمع پيدا مي كنند. فلزّات سنگين مي تواند از طريق مصرف آب، خوراك، پرميكسها و منابع ديگر از جمله هوا، مصرف آب چاه و آلودگي ناشي از خاك باشد. در بسياري از كشورها پايش فلزّات سنگين در فرآورده هاي گوشتي به خصوص گوشت مرغ توسط مراكز علمي و پژوهشي و به طور منطقه اي صورت گرفته و مستندات علمي آن در قالب بولتنهاي علمي و مجلّات تخصصي در اختيار عموم مردم قرار ميگيرد. از جمله اين فلزّات سنگين ميتوان به آرسنيك، جيوه، سرب و كادميوم اشاره نمود كه به عنوان عناصر سمّي و مسموميت زا معروفند. ساير فلزّات سنگين از نوع ضروري بوده و مقادير پائيني از آنها مورد نياز مرغ هاي گوشتي هستند كه ميتوان به عناصري از جمله مس، روي، آهن و موارد ديگر اشاره نمود.

     

    نكته ديگر اين است كه بدانيم خوراكهاي اصلي جيره هاي غذايي مورد استفاده پرندگان فاقد سطح بالاي فلزّات سنگين هستند ولي بايد در توليد صنعتي خوراك و حتي توليد دان در سطح مرغداريها نسبت به منابع معدني مورد استفاده توجه شود. از بين منابع معدني پودر سنگ (كربنات كلسيم)، دي كلسيم فسفات و مكملهاي معدني داراي سطوح بالاتري از فلزّات سنگين هستند. خوشبختانه كارخانجات خوراك نقشي در ساخت و توليد اين تركيبات ندارند و لزوما آنها را از كارخانجات توليد مكمل هاي معدني و توليدكنندگان دي كلسيم فسفات استفاده كرده يا از منايع وارداتي مونوكلسيم فسفات استفاده ميكنند. اين مراكز و يا تركيبات وارداتي تحت نظارت جدّي سازمان دامپزشكي كشور قرار داشته و نتايج بررسيهاي آزمايشگاهي به طور مداوم رصد ميگردد و آنها را مكلف ميسازد از مواد معدني استاندارد و مجاز استفاده كنند.

     

    نكته آخر: امروزه رشد علوم و تكنولوژي با ساخت برخي عناصر معدني شلاته (chelated minerals) همراه بوده و لذا امكان استفاده از برخي از اين تركيبات براي بسياري از كارخانجات توليد مكمل معدني (به خصوص عناصر ريز مغذي مثل آهن، مس، روي، منگنز، سلنيوم و كروم) به خوبي فراهم شده است. به اين تركيبات اصطلاحا منابع معدني آلي (Organic minerals) گفنه ميشود. به اين ترتيب با حذف يا كم شده منابع معدني اين عناصر از امكان آلودگي به فلزّات سنگين هم به شدت كاسته شده و مصرف كنندگان با خاطري آسوده از محصولات گوشتي به خصوص گوشت مرغ استفاده خواهند نمود. عالمانه بيانديشيم و به دانشمندان و محققين كشورمان اعتمادكنيم و نظر كارشناسان را با مستنداتشان بپذيريم.