مقابله با بیابان زایی؛ آبخیزداری؛اساسیترین راهکار مقابله با بیابانزایی کارشناسان با تأکید بر ضرورت آبخیزداری برای مقابله با پدیدۀ بیابانزایی، معتقدند برای مقابله با گسترش بیابان باید مناطق بیابانی مستعد را پوشش گیاهی مستقر کرد یا اینکه دورتادور کویر و بیابان را جنگلکاری کرد. به گزارش پایگاه اطلاع رسانی کشاورزی ایران (اگنا)؛به نقل از تسنیم، […]
مقابله با بیابان زایی؛
آبخیزداری؛اساسیترین راهکار مقابله با بیابانزایی
کارشناسان با تأکید بر ضرورت آبخیزداری برای مقابله با پدیدۀ بیابانزایی، معتقدند برای مقابله با گسترش بیابان باید مناطق بیابانی مستعد را پوشش گیاهی مستقر کرد یا اینکه دورتادور کویر و بیابان را جنگلکاری کرد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی کشاورزی ایران (اگنا)؛به نقل از تسنیم، روز ۱۷ ژوئن، مصادف با ۲۸ خردادماه از طرف کنوانسیون مقابله با بیابانزایی سازمان ملل متحد بهعنوان روز مقابله با بیابانزایی نامگذاری شده است، ایران به دلیل شرایط حساس و ویژه سومین کشور امضاکننده این کنوانسیون بوده است.
بارندگی کمتر از ۵۰ میلیمتر و پوشش گیاهی زیر ۱۰درصد شاخصۀ اصلی بیابان
بیابان به مناطق دارای اقالیم فراخشک و خشک اطلاق میشود که میزان متوسط بارندگی سالیانۀ آن کمتر از ۵۰ میلیمتر و درصد پوشش گیاهی چندسالۀ آن کمتر از ۱۰درصد باشد. ویژگیهای بیابان عبارتند از:
اول: بارش کم، دامنۀ نوسان دمای شدید، دمای بالا و تبخیر زیاد. تبخیر تقریباً بیش از دو برابر بارش است و باد عامل اصلی تخریب و فرسایش محسوب میشود؛ دوم: پوشش گیاهی بسیار فقیر و پراکنده. بیابانها اغلب بین ۱۵ تا ۳۰ درجۀ شمالی و جنوبی قرار گرفتهاند و به دلیل نزول جریانهای هوای خشک از بالای تروپوسفر به پایین، بخار آب در این مناطق کم شده و هوا بیش از حد خشک میگردد؛ سوم: خاکهای این مناطق دارای مواد آلی کم و اغلب جوان و کم تحولیافته هستند.
سرانۀ بیابان ایران دو برابر سرانۀ جهانی است
ایران با ۱٫۲درصد خشکیهای جهان، ۲٫۴درصد پدیدههای بیابانی فاقد پوشش و ۳درصد مناطق بیابانی جهان را در خود جای داده است. ۶۱درصد از مساحت کشور در اقلیم خشک و فراخشک قرار دارد، که ۱٫۳ برابر درصد جهانی (۱۹درصد) است. اگرچه بیش از ۳۲میلیون هکتار از اراضی کشور در وضعیت بیابانی قرار دارد، اما در تقسیمبندیهای اکوسیستمی، ۴۳میلیون هکتار آن در زمرۀ اکوسیستم بیابانی است. البته برخی گزارشها، میزان بیابانهای ایران را تا ۹۰میلیون هکتار یعنی ۵۵درصد مساحت کل ایران بیان کردهاند.
۲۰میلیون هکتار از اکوسیستم بیابان تحت تأثیر فرسایش بادی است. از این مقدار ۶٫۴میلیون هکتار در محدودۀ کانونهای بحرانی است که در ۱۸۲ منطقه، ۹۷ شهرستان و ۱۸ استان کشور پراکنده است. چنین شرایطی باعث شده حدود ۵۰درصد مساحت کشور را اراضی بیابانی تشکیل دهند. در حال حاضر سرانۀ بیابان در کشور ۰٫۵ هکتار است، این در حالی است که سرانۀ جهانی آن ۰٫۲۲ هکتار میباشد.
بیابانزایی از عوامل اصلی وقوع سیلهای مخرب است
بیابانزایی در ایران عوارض و پیامدهای ناگوار متعددی را به دنبال داشته است که از مهمترین این پیامدها میتوان به وقوع سیلهای سهمگین و مخرب در کشور اشاره کرد. در این باره دکتر حسن احمدی عضو فرهنگستان علوم و استاد دانشگاه تهران معتقد است: «مهمترین پیامدهای بیابانزایی، خشکسالی، سیل و فرسایش آبی و بادی خاک است و ما شاهد خشکسالی و سیلهای متعددی در کشور هستیم.سالانه حدود دو و نیم میلیارد تن از خاک تخریب و بهصورت رسوب از سیستم خارج میشود. حدوداً ۱۲۰ میلیون هکتار از مساحت یک میلیون و ۶۰۰ متر مربعی ایران تحت تأثیر تخریب است؛ حدود ۸۰ تا ۹۰ میلیون هکتار تحت تأثیر فرسایش آبی و ۲۴ میلیون هکتار تحت تأثیر فرسایش بادی است و دو و نیم میلیارد تن در سال خاک تخریب میشود. در مناطق نیمهخشک بیشتر فرسایش بادی است؛ جایی که بارش بیش از ۳۰۰ میلیمتر است. مانند حوزۀ سفیدرود که استانهای زنجان، آذربایجان غربی، همدان و کردستان را دربرگرفته و سالانه ۲۶۰ میلیون تن رسوب پشت سدهای ما قرار میگیرد. در مورد فرسایش بادی و گردوغبار در مناطق خشک و نیمهخشک بیشتر دیده میشود».
خسارت ناشی از فرسایش خاک در ایران در چیزی در حدود ۱۰ میلیارد دلار تخمین زده شده استکه از عمدهترین دلایل این فرسایش میتوان به بریدن بیقاعده، سنگین و درازمدت درختها و درختچهها، چرای طولانی و غیراصولی دامها، امحای پوشش گیاهی از طریق آتشسوزیهای عمدی و غیرعمدی و مکرر و نیز بهرهبرداری شدید و ممتد از آبهای زیرزمینی اشاره کرد.
بیابانزایی؛ علت مؤثر بحرانهای اقتصادی و اجتماعی و امنیتی
بیابانزایی علاوه بر مشکلات زیست محیطی که به دنبال دارد، زمینهساز بحرانهای اقتصادی و اجتماعی نیز هست. امروز بسیاری از روستاییان بهخاطر مشکلات ناشی از بیابانزایی و گردوغبار، خانه و کاشانه و شغل خود را رها کرده و با مهاجرت به شهرها، در حاشیۀ شهرها مستقر میشوند و این مسئله زمینۀ بسیاری از ناهنجاری فرهنگی و اجتماعی مثل طلاق، اعتیاد، قاچاق و جرایم دیگر فراهم میشود. علاوه بر این بیابانزایی مشکلات امنیتی برای کشور به دنبال دارد؛ به طوری که مناطقی که از سکنه خالی شده، محل استقرار قاچاقچیان و گروههای معاند نظام شده که این امر، نتیجهای جز ناامنی برای منطقه و کشور نخواهد داشت.
آبخیزداری؛ راه حل مؤثر مقابله با بیابانزایی
به اذعان کارشناسان، آبخیزداری از عوامل عمدۀ مقابله با بیابانزایی و وقوع سیل است. در این باره دکتر محسن محسنی ساروی استاد بازنشستۀ دانشگاه تهران معتقد است: «عملیات آبخیزداری با جنگلکاری و نهالکاری نقش بسیار مؤثری در کنترل سیلاب و مقابله با بیابانزایی دارد. برای از بین بردن اثرات منفی بیابانزایی میتوان آن مناطق بیابانی که استعداد پوشش گیاهی داشته باشند، را با فنون و تکنیکهای آبخیزداری، جنگلکاری کرد، یا اینکه آن مناطق کویری و بیابانی که امکان جنگلکاری و استقرار پوشش گیاهی وجود ندارد، دور تا دور بیابان یا مناطق کویری را پوشش گیاهی مستقر کرد تا از پیشروی بیابان جلوگیری به عمل آید و از اثرات منفی بیابانزایی کاسته شود.»
