گزارش مختصري از توليد خوراك دام در ايران و جهان

تورج صارمي
مدير كل دفتر بهبود تغذيه و جايگاه دام وزارت جهاد كشاورزي

وضعيت جهاني

مجموع توليد خوارك دام بصورت صنعتي تجاري در جهان (Commercial feeds) در 130 كشور جهان در سال 2014 حدود يك ميليارد تن مي باشد كه مجموعاً در 28200 واحد صنعتي دنيا ، توليد مي شود.
10 كشور برتر از نظر كمي و كيفي در اين صنعت شامل : چين – آمريكا – برزيل – مكزيك- اسپانيا – هند – روسيه –ژاپن ، آلمان و فرانسه مي باشند كه نزديك دو سوم توليدات جهاني را به خودشان اختصاص داده اند.
از مجموع كل خوراك توليد شده در جهان ، 47 درصد به طيور ، 25 درصد به دام ، 22 درصد به خوك ، 4 درصد به آبزيان و 2 درصد به حيوانات خانگي اختصاص دارد كه 60 درصد از توليدات فوق بصورت پلت شده عرضه مي شوند.
روند توليد خوراك دام در جهان از سال 2000 تاكنون بصورت خطي افزايش داشته است بطوريكه از 680 ميليون تن در سال 2000 به 760 ميليون تن در سال 2005 ، 900 ميليون تن در سال 2010 و نهايتاً به يك ميليارد تن در سال 2015 افزايش توليد بصورت صعودي بوده است. اين روند صعودي بيانگر ، افزايش خطي تقاضا براي محصولات دامي ( گوشت ، لبنيات و … ) در جهان مي باشد كه البته تاثير خوراك آماده و فرآوري شده بر راندمان توليد و اعتماد و اعتقاد بيش تر پرورش دهندگان در هر سال ،بر اين روند صعودي تأثير زيادي گذاشته است .
وضعيت ايران
در ايران بيش از 570 واحد توليدي با ظرفيت اسمي 17 ميليون تن وجود دارد كه در سال 93 مجموعاً 7 ميليون تن خوراك آماده (3 ميليون تن خوراك طيور و 4 ميليون تن خوراك دام ) به ارزش 9000 ميليارد تومان توليد داشته اند. ارزش ريالي مجموع محصولات دامي كشور در سال 93 حدود 52000 ميليارد تومان بوده است كه 34000 ميليارد تومان خوراك دام بالغ بر  71 ميليون تن ، براي اين توليدات مصرف شده است.
بنابر اين سهم ريالي كارخانجات خوراك دام بصورت بالقوه در توليدات دامي و تأمين خوراك دام بيش از 25 درصد مي باشد .
جالب اينكه ؛ در سال 1380 تنها 300 هزار تن خوراك طيور گوشتي پلت شده ، توليد داشته و اين رقم به 3 ميليون تن در سال 93 افزايش داشته است . كه اين موضوع بيانگر درك صحيح صنعت مرغداري كشور از ارزش افزوده و بهره وري بالاي اين نوع خوراك در واحدهاي پرورشي و نيز فوايد خوراك فرآوري شده پلت مي باشد.
همچنين ؛ تاقبل از 1360 حدود 20 واحد توليدي و تا سال 80 ، فقط 300 واحد توليدي به ظرفيت اسمي 8 ميليون تن و از سال 80 تا 93 اين رقم به 570 واحد توليدي بالغ گرديد. بدين معنا كه همه ساله 5/22 واحد توليدي به تعداد و 750 هزار تن به ظرفيت اسمي كارخانجات خوراك دام كشور افزوده شده است.
اين موضوع درحالي است كه اكثر واحدهاي تازه تأسيس كشور با ظرفيت هاي بالاي 30 هزار تن و مجهز به فناوريهاي نوين فرآوري و GMP هستند و اكثراً برخلاف واحدهاي توليدي گذشته با ظرفيتي بالاتر و يا نزديك به ظرفيت اسمي خود فعاليت مي كنند.

لازم به توضيح است از سال هاي 1380 تا  1393 بيشترين انگيزه سرمايه گذاران براي توسعه كمي و كيفي واحدهاي توليدي، تأثير بسزايي است كه خوراك آماده و فرآوري شده صنعتي بر ضريب تبديل و راندمان رشد داشته است و اين توسعه علي رغم مشكل نقدينگي ادامه داشته و خواهد داشت.
با توجه به روند صعودي توليد و مصرف خوراك آماده و فرآوري شده در كشورو در راستاي اجرايي نمودن ماده 30قانون افزايش بهره وري ، اعمال نظارت هاي كيفي بر توليد، مصرف و ذخيزه سازي انواع خوراك دام و طيور و آبزيان با هدف افزايش بهره ووري ،ارتقاء كيفيت محصولات دامي و توسعه پايدار در بخش  در دستور كار معاونت امور توليدات دامي وزارت جهاد كشاورزي قرار گرفته و در اكثر استانهاي كشور در حال پيگيري و اجرا مي باشد.