وحيد زندي فخر روزنامه فرصت امروز دنياي دامپزشكي اگرچه ممكن است در نقطههاي اندكي با پزشكي تلاقي داشته باشد اما اين دو حرفه به كلي از هم جدا هستند و هر كدام از آنها داروهاي متفاوتي براي درمان بيماريهاي مختلف دارند. بر اين اساس، تمام داروها براي درمان حيوانات پرورشي و به ويژه حلال گوشت، […]
وحيد زندي فخر
روزنامه فرصت امروز
دنياي دامپزشكي اگرچه ممكن است در نقطههاي اندكي با پزشكي تلاقي داشته باشد اما اين دو حرفه به كلي از هم جدا هستند و هر كدام از آنها داروهاي متفاوتي براي درمان بيماريهاي مختلف دارند. بر اين اساس، تمام داروها براي درمان حيوانات پرورشي و به ويژه حلال گوشت، در بازار وجود دارد تا توليدكنندهها بتوانند در مواقع ضروري از آنها استفاده كنند. يكي از پرمصرفترين اقلام دارويي كه در دامپزشكي كاربردهاي فراواني دارد، آنتيبيوتيك است. اين دارو انواع گستردهاي دارد و طيف وسيعي از بيماريهاي دام و طيور را در بر ميگيرد.
در اين ميان برخي از داروسازان رشته پزشكي معتقدند كه تعداد معدودي از مرغداران و دامداران براي تهيه آنتيبيوتيك به داروخانههاي انساني مراجعه و مقدار زيادي از اين دارو را براي واحدهاي خود خريداري ميكنند. شايد در وهله اول چنين موضوعي چندان اهميت نداشته باشد زيرا اكثر اسامي داروهاي دامپزشكي شبيه موارد انساني است و ممكن است اين نكته را به ذهن تداعي كند كه ماده موثره اين دو نيز با هم تفاوتي ندارد اما حقيقت چيز ديگري است.
داروخانهها چه ميگويند؟
يكي از داروسازان شمال كشور در اين ارتباط ميگويد: «در مناطق شمالي مانند گرگان، بندرتركمن، استان گلستان و غيره كه مرغداري به وفور يافت ميشود، مرغداران براي تهيه آنتيبيوتيكهاي انساني به داروخانههاي شهر مراجعه ميكنند.»
افسانه ايراننژاد معتقد است: «در بيشتر روستاها و مناطق محروم كه سازمان دامپزشكي توانايي نظارت بر آن را ندارد، اين اتفاق ميافتد. البته كمبود داروخانههاي دامپزشكي نيز مزيد بر علت شده است. كما اينكه در كلانشهري مانند تهران كه چند سالي نيز مشغول خدمت در اين شهر بودم، حتي يك مرغدار يا دامپرور هم براي اين امر مراجعه نكرد.»
به گفته ايراننژاد آنتيبيوتيكهاي آمانتادين، سفترياكسون و سفالكسين از بيشترين تقاضا برخوردار است و اكنون كه شيوع آنفلوآنزاي فوق حاد پرندگان به ويژه در شمال كشور شايع شده، مصرف آمانتادين براي پيشگيري به شدت بالا رفته است.
از نظر اين داروساز، وقتي داروهاي فوق به مصرف طيور يا دام ميرسد، در گوشت و شير آنها نمود پيدا كرده و ايمني بدن انسان نيز با استفاده از محصولات اينچنيني به مرور زمان، كاهش يافته و نسبت به آنتيبيوتيكها مقاوم خواهد شد. بنابراين ديگر داروهاي انساني براي درمان جوابگو نيست و تجويز پزشكان بيثمر ميشود.
موضوع صحت دارد
دبيركل انجمن ملي طيور با تاييد اين موضوع ميگويد: «به دليل اينكه ماده موثر در داروي انساني كمتر است بنابراين از نظر قيمتي براي مرغدار ارزانتر تمام ميشود.»
سعيد اصغريفرد با اشاره به تحريمها و قيمت بالاي دلار ميافزايد: «نرخ داروهاي دامپزشكي بسيار بالاتر از داروهاي انساني است به همين دليل برخي پرورشدهندگان به سمت استفاده از آنتيبيوتيكهاي انساني تمايل پيدا ميكنند.»
اگرچه سازمان بهداشت جهاني دام اعلام كرده كه تا سال 2017 بايد مصرف اين دارو به طور كلي در دامها ممنوع شود اما به گفته دبير انجمن ملي طيور، با وضعيت فعلي كه در اين صنعت وجود دارد، بعيد به نظر ميرسد بتوانيم به چنين چشماندازي دست يابيم. هرچند ملزومات كار توسط كارشناسان و دامپزشكان ديده شده و قرار است اين موضوع با جديت دنبال شود.
وي معتقد است كه يكي از دلايل منع كارشناسان تغذيه از مصرف كبد و پوست مرغ، همين آنتيبيوتيكها هستند. متاسفانه به خاطر تلفات 20درصدي كه در مرغداريها وجود دارد و نسبت به استاندارد جهاني كه زير 10درصد تخمين زده ميشود بسيار بالاست، مصرف اين دارو نيز به وفور ديده ميشود. البته عدم رعايت مسائل بهداشتي نيز مزيد بر علت است.
اما معاونت امور دام مازندران، چنين ادعايي را رد ميكند و معتقد است كه تنها تشابهات اسمي داروها باعث به وجود آمدن اين شايعات شده است.
داروهاي دامي ارزانتر است
عليرضا عطايينژاد برخلاف دبير انجمن ملي طيور ميگويد: «داروهاي دامي ارزانتر است و مصرف نوع انساني براي پرورشدهنده به هيچ عنوان صرفه اقتصادي ندارد. شايد در زمانهاي دور ويتامينهاي A،B و C به دليل كمبود نوع دامي، از نوع انساني مصرف ميشد اما اكنون حتي در ويتامينها هم چنين تخلفي صورت نميگيرد.»
رييس سنديكاي داروهاي دامپزشكي كشور نيز نظري ممتنع در اين باره داشته و به خبرنگار ما اظهار ميكند: «هر مرغدار يا دامداري بر اساس تجربه خود داروهاي مختلفي را مصرف ميكند.»
حجتالله ذبيحي ميافزايد: «شايد به عنوان مثال داروي جنتامايسين انساني براي يك پرورشدهنده مطلوب به نظر برسد. بنابراين با توجه به نزديك بودن سيستم بدني حيوان به انسان، اين موضوع دليل بر تخلف نيست و اشتراكات دارويي زيادي بين دو گروه وجود دارد؛ مضاف بر اينكه تاكنون بيش از 800بيماري مشترك بين انسان و دام شناخته شده است.»
دبير انجمن صنفي تخممرغ شناسنامهدار ايران نيز با رد اين موضوع ميگويد: «شايد داروهاي انساني براي درمان برخي بيماريهاي سگ يا گربه استفاده شود اما در واحدهاي بزرگ پرورشي ممكن نيست.»
فرزاد طلاكش كه خود يكي از دامپزشكان مطرح كشور است مصرف آنتيبيوتيك را در گلههاي 20هزارتايي يا 50هزارتايي غيرممكن ميداند و ميافزايد: «يك روستايي ساده كه مثلا 5قطعه مرغ را در حياط خانه نگهداري ميكند، ميتواند از نوع انساني استفاده كند اما داروهاي دامي به ويژه براي طيور به صورت پودرهاي يك كيلوگرمي يا دو كيلوگرمي هستند و اين مقدار زياد در داروخانه انساني پيدا نميشود. حتي شكل مصرف آن نيز به خاطر تفاوت در بافت جذبي انسان و دام، فرق دارد.»
وي تاكيد ميكند كه سازمان دامپزشكي سه سال به صورت مستمر در حال مانيتورينگ باقيمانده داروها در موادغذايي مانند شير، گوشت قرمز، گوشت سفيد و تخممرغ است و خوشبختانه تا به حال مواد دارويي بالاتر از حد استاندارد مشاهده نشده.
طلاكش نيز بر اين نكته اصرار دارد كه داروهاي دامي از نظر قيمتي ارزانتر از داروهاي انساني هستند. اين درحالي است كه يكي ديگر از دامپزشكان ميگويد: «مصرف آنتيبيوتيك انساني در گلههاي بزرگ چندهزار قطعهاي نيز شدني است و خود شاهد يكي از همين گلهها بودهام.»
آنتيبيوتيكهاي دقيقه نودي
زليخا تاتاري از معضل ديگري در بخش دارويي كشور پرده برميدارد و ميافزايد: «شايد داروي دامي از نوع انساني ارزانتر باشد اما برخي داروخانههاي پزشكي در انبارهاي خود مقدار زيادي آنتيبيوتيك انساني دارند كه تاريخ انقضاي آنها نزديك است. بنابراين حاضرند تمام آن را به قيمتي بسيار پايينتر بفروشند. كافي است اين داروخانهچي، در بين دوستان يا آشنايان خود، مرغدار يا دامداري را سراغ داشته باشد. بنابراين فروش آنها را با قيمت بسيار پايين به وي پيشنهاد ميدهد.»
به گفته تاتاري، در اين موارد خريد آنتيبيوتيكهاي دقيقه نودي، بين 50 تا 70درصد براي توليدكننده صرفه اقتصادي خواهد داشت. البته هنوز چنين تخلفي به شكل وسيع اتفاق نيفتاده و بيشتر براي پيشگيري از بيماريها در صنعت طيور به كار ميرود اما تا همهگير نشده، سازمان دامپزشكي بايد جلوي آن را بگيرد.
اين دامپزشك اضافه ميكند: «باقيماندن آنتيبيوتيك در موادغذايي براي كودكان و ميانسالان بسيار مضر بوده و در آنها مقاومت ايجاد ميكند. البته بايد گفت كه ماندگاري دارو در بدن حيوان تا 7روز خواهد بود و اگر يك هفته قبل از فرستادن حيوان به كشتارگاه، از دارو استفاده نشود، نگراني وجود ندارد. گذشته از اينها تعداد واحدهاي متخلف بسيار كم است. به عنوان مثال از 30واحد مرغداري كه ميشناسم، تنها يكي از آنها به مصرف داروي انساني تمايل دارد اما بايد در مقابل همين يك واحد نيز ايستاد تا تخلف همهگير نشود.»
عليرضا كسياني، دامپزشك و واردكننده داروهاي دامي از زاويه بالاتري به اين موضوع نگاه ميكند و ميگويد: «متاسفانه مشكل اصلي در صنعت دامپروري كشور، مصرف داروي انساني نيست؛ بلكه استفاده بيش از حد استاندارد از آنتيبيوتيكهاست.»
كسياني معتقد است در كشورهاي پيشرفتهاي مانند امريكا مصرف آنتيبيوتيك به طور كلي ممنوع است مگر اينكه نياز مبرم به درمان باشد. به همين دليل ظرف 15سال اخير آنتيبيوتيك جديدي در حيطه دامي كشف نشده و كل جهان به سمت توليد محصول سالم حركت ميكنند.
با توجه به گفتههاي كارشناسان و دامپزشكان به نظر ميرسد مصرف داروهاي انساني در دام و به ويژه طيور، هنوز به مرحلهاي نرسيده كه نگراني در مصرفكننده ايجاد كند اما ممكن است در صورت عدم مقابله با اين معضل، واحدهاي بيشتري درگير اين موضوع شوند. بنابراين به نظر ميرسد نظارتهاي دامپزشكي بيش از پيش افزايش يافته و پرورشدهندگان را ملزم به استفاده از داروهاي دامي كند.
