آبزی پروری کشور در آستانه نابودی
آبزی پروری کشور در آستانه نابودی
نادیده گرفته شدن کارخانجات تولید خوراک آبزیان از سهمیه نهاده ها عملا باعث نابودی صنعت آبزی پروری کشور گردیده است.

نادیده گرفته شدن کارخانجات تولید خوراک آبزیان از سهمیه نهاده ها عملا باعث نابودی صنعت آبزی پروری کشور گردیده است.

 

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی کشاورزی و صنایع غذایی ایران (اگنا) به نقل از سایت اتحادیه کارخانجات خوراک دام، طیور و آبزیان کشور صنعت تولید خوراک آبزیان در ایران که به همت شرکت شیلات ایران و سازمان FAO  در اواخر دهه شصت و با راهنمایی های کارشناسان ان سازمان از جمله دکتر Albert Tacon برای اولین بار در سال ۱۳۷۴ بصورت تولید انبوه در شرکت چینه آغاز شد.

در طی این سالها شاهد تحول و پیشرفت بسیار چشمگیری در این صنعت هستیم بنحوی که می توان گفت ایران بزرگترین تولید کننده خوراک آبزیان در منطقه است. اما در شرایطی که به نظر می رسد پتانسیل های تولیدی و صادراتی این صنعت با هدف رشد تولید ناخالص ملی و ارز آوری در شرایط تحریم، باید مورد توجه مسئولین کشور قرار داشته باشد، وزارت جهاد کشاورزی با حذف سهمیه نهاده های خوراک آبزیان، تیشه به ریشه این سرمایه ملی زده است.

 

جلسه هم اندیشی با موضوع رفع موانع تامین نهاده ها و صادرات خوراک آبزیان، در تاریخ ششم اردیبهشت هزارو چهار صد و یک ساعت یازده صبح  به میزبانی اتحادیه تعاونی های کارخانجات خوراک دام، طیور و آبزیان و هماهنگی حمیدرضا مشفقی مدیرکمیته آبزیان اتحادیه و پیشکسوت تولید خوراک آبزیان، بصورت آنلاین برگزار گردید.

در این نشست مهدی شکوری سرپرست دفتر بهبود کیفیت، فرآوری و توسعه بازار آبزیان؛ قربانی رییس گروه فراوری آبزیان ؛ مدیر کل میگو و مدیر کل باز سازی ذخایر ماهیان خاویاری دفتر پرورش میگو و دفتر ماهیان خاویاری سازمان شیلات ایران؛ خدایی مدیر عامل اتحادیه تولید و تجارت آبزیان، و نماینده پرورش دهندگان ماهی قزل الا و همچنین صاحبان و نمایندگان کلی کارخانجات فعال در صنعت خوراک آبزیان کشور حضور داشتند و در خصوص شرایط خطیر و حساس صنعت تولید و تجارت آبزیان صراحتا هشدار داده شد.

 

بنا بر این گزارش در این نشست عمده مشکلاتی که این صنعت را تهدید می نمود به حاشیه رانده شدن صنعت آبزی پروری کشور از برنامه ها و  اولویت های وزارت جهاد کشاورزی، عدم توجه و استفاده از ظرفیت های صادراتی و توان ارز آوری  صنعت آبزیان کشور، فقدان برنامه های کوتاه مدت و بلند مدت در سازمان شیلات ایران، نبود عزم ملی در راس هرم وزارت جهاد کشاورزی برای پشتیبانی لازم از شیلات ایران در سیاست گذاری و اجرا در سطح وزارت جهاد کشاورزی در خصوص حمایت از تولیدات خوراک ابزیان، در معرض تهدید قرار گرفتن سرمایه گذاری های انجام شده  در این صنعت، عدم ثبات در بازار و قیمت ها، تبعیض در تخصیص نهاده ها به ابزی پروران کشور در مقایسه با سایر تامین کنندگان پروتئین حیوانی نظیر صنایع مرغداری و دامپروری توسط واگذاری به  کارخانجات تولید خوراک آبزیان، نبود برنامه و سیاست های حمایتی لازم از این صنعت به منظور صادرات خوراک آبزیان و بویزه بهره بردن از فرصت های استثنایی موجود در پی بحرانهای اخیر منطقه(جنگ روسیه و اوکراین…)  مورد تحلیل و واکاوی قرار گرفت.

 

معضلات تخصیص و توزیع نهاده ها

بر اساس اظهارات تولیدکنندگان خوراک آبزیان، راس هرم وزارت جهاد کشاورزی با نادیده گرفتن سرمایه های ملی آبزی پروری در ایران از همان آغاز فعالیت سامانه بازارگاه از ابتدای سال ۹۹ سهمیه ای  و حذف نهاده ها برای این دسته از فعالین تولید محصولات پروتئینی و عدم تعیین تکلیف چگونگی تامین آن چالش عظیمی برای این بخش از تولیدات کشور ایجاد کرد. پس از آن با پیگیری کارخانجات و  تلاش مسئولین شیلات ایران فقط از ابتدای تیر ماه سهمیه خوراک از نهاده های وارداتی تعیین گردید که آن هم در ابتدای دی ماه قطع شد که حاکی از عدم اولویت مدیران ارشد وزارت جهاد کشاورزی برای هزاران شاغل فعال در زمینه آبزی پروری کشور است.

در آغاز امسال در ادامه پیگیری ها و با نظرمساعد وزیر جهاد کشاورزی، در حالی قرار بر این شد که نهاده های مورد نیاز برای تولید خوراک آبزیان با ارز نیمایی تامین شود، که چنین امکانی در سامانه بازارگاه تعریف نشده بود و این مدیران وزارت جهاد را ناچار از تخصیص سهمیه نهاده کنجاله سویا به کارخانجات خوراک آبزیان از محل واردات با ارز ترجیحی به صورت علی الحساب کرد.  بنا بر این شد که این فرایند تا زمان تعیین تکلیف ارز ترجیحی و یا تعیین فرایند تخصیص ارز نیمایی یا آزاد به نهاده های مورد نیاز آبزیان ادامه داشته باشد. تصمیمی که به دلیل محدودیت ذخائر استراتژیک و واردات نهاده، هنوز به طور کامل عملیاتی نشده است.

 

آن طور که پیداست، دولت در حالی مسئولیت تامین و توزیع نهاده های مورد نیاز در کشور را انحصارا به شرکت پشتیبانی امور دام سپرده است که به اعتقاد فعالان صنفی، این شرکت امکانات، نیروی انسانی و تجهیزات  انبارش این حجم از نهاده را در اختیار ندارد. این در حالی است که کارخانه دار تولید غذای آبزیان الزاما مجبور می شود برای تامین نهاده های مورد نیاز خود از محل بازار آزاد اقدام کند (که در واقع از محل تتمه سهمیه واحدهای مرغداری توسط مرغداران به بازار عرضه می شود) که در این صورت باید با تفحص های نهاد های نظارتی به عنوان کالای قاچاق پاسخگو باشد. تمام این عوامل، تامین نهاده برای کارخانجات خوراک آبزیان را به حاشیه رانده و این صنعت، و به تبع آن صنعت پرورش آبزیان کشور را به سمت تعطیلی سوق داده است.

یکی از فعالان صنفی در جلسه هم اندیشی که روز سه شنبه به میزبانی اتحادیه تعاونی های کارخانجات خوراک دام، طیور و آبزیان برگزار شد با توضیح شرایط حاکم بر بازار نهاده های کشور گفت: با توجه به برنامه‌هایی که وزارت جهاد کشاورزی در زمینه توسعه شیلات در کشور دارد، هیچ گونه نگاه مثبتی برای تامین نهاده ها باعرض ترجیحی برای صنعت خوراک آبزیان وجود ندارد. صنعت شیلات ایران در ماه به ۱۵ هزار تن کنجاله سویا برای تامین خوراک آبزیان احتیاج دارد ولی ما نهایتا پانزده روز پیش موفق شدیم رقم بسیار بسیار کمتر از این را از طریق سامانه بازارگاه با موافقت وزارت جهاد کشاورزی خرید کنیم و تا به امروز نیز متاسفانه با وجود تلاش‌های که داشتیم هنوز موفق به انتقال این کنجاله سویا نشده ایم. متاسفانه مسیر سختی را پیش رو داریم و امیدهای ما برای تامین مواد اولیه مورد نیاز کارخانجات حتی برای ده روز آینده نیز از بین رفته، و سرمایه گزاری های انجام شده در صنعت شیلات کشور به مخاطره افتاده است. اگر این مشکل حل نشود، به جرات می توانم بگویم که کارخانجات ظرف دو هفته آینده تعطیل خواهند شد.

بنا به گفته تولیدکنندگان، این عدم تامین نهاده به کنجاله سویا محدود نشده و کارخانجات برای تامین آرد و پودر ماهی نیز با چالش مواجه هستند. کاهش تولید کنسرو ماهی به دلیل حذف این محصول از سبد غذایی قشر ضعیف و متوسط جامعه از یک سو، و ممنوعیت صید در دهانه خلیج فارس و اقیانوس هند از سوی دیگر دلایل اصلی کاهش تولید پودر ماهی در کشور و نیاز به واردات این نهاده هستند.

 

 

عدم وجود برنامه مشخص در سازمان شیلات ایران و عدم امکان برنامه ریزی برای تولید کنندگان خوراک، آبزی پروران کشور در عرصه تولید داخلی و بازار های صادراتی

کارخانجات خوراک آبزیان در شرایطی در معرض تهدید تعطیلی قرار گرفته اند که تولید آبزیان دوره پیک تولید را طی می کند و صنعت میگو و ماهیان سردابی، تولید خود را آغاز کرده اند و تولیدکنندگان آبزیان حتی مجوز دریافت نهاده خام را نیز ندارند. در چنین وضعیتی هر گونه برنامه ریزی برای تامین مایحتاج واحد های آبزی پروری ممکن نیست که چنین وضعیتی موجب بی ثباتی در برنامه آبزی پروران صادر کننده واحد های پرورش میگو و ماهی نیز خواهد شد.

عدم ثبات در بازار و قیمتها دغدغه دیگر تولیدکنندگان در این حوزه است که صنایعی مانند تولید میگو را با چالش مواجه کرده و افزایش قیمت نهاده ها احتمال از دست رفتن مزیت رقابتی میگوی ایرانی در بازارهای صادراتی را بالا برده است.

از دست رفتن مقاصد صادراتی و منابع تامین ارز کشور نیز، پیامد منفی دیگر این نادیده گرفته شدن صنعت شیلات از سمت وزارت جهاد کشاورزیست. به گفته کارشناسان، هیچ کشوری حتی در زمان جنگ نیز مقاصد صادراتی خود را فدا نمی‌کند. سیاست دوگانه پیگری  ارزآوری برای کشور از یک سو و سنگ اندازی جلوی پای صادرکنندگانی که ۱۵ سال بازارهای صادراتی را به خوبی تامین و حفظ کرده اند، نشان از عدم توانایی تصمیم گیری در سطوح مدیریتی کشور دارد. صدور مجوز واردات نهاده با ارز آزاد برای تولیدکنندگان محصولات آبزیان صادراتی به شرط صدور مجوز صادرات مجدد، و یا تامین نهاده های مورد نیاز از محل نهاده های وارداتی با ارز ترجیحی و باز پس گیری یارانه اعطایی از طریق اخذ عوارض گمرکی می تواند راهکار های مناسبی برای حفظ صنایع شیلاتی منجر به صادرات کشور باشد.

 

ظرفیت های بالقوه صادراتی خوراک آبزیان و شرایط استثنایی فعلی

خدایی دبیر کل اتحادیه تولید و تجارت آبزیان،  با اشاره به این که در حوزه تولید و تجارت آبزیان دغدغه و مسئله مهمتر از تامین نهاده ها و خوراک وجود ندارد گفت: در حال حاضر امکانات و تجهیزات تولید خوراک آبزیان ما بسیار خوب است و ما با وجود امکان تامین کل نیاز کشور از توان صادراتی خوبی در این زمینه برخوردار هستیم

وی افزود: اعتقاد من این است که سازمان شیلات در حال حاضر هیچ وظیفه‌ای به جز حل مشکلات نهاده تامین خوراک و افزایش قیمتی که به همه ما تحمیل شده ندارد. با توجه به اینکه رویکرد سازمان شیلات ایران توسعه آبزی پروری است، تامین نهاده ها گلوگاهی بسیار بسیار بزرگ است که اگر ریاست محترم سازمان، معاونت ها و بخش های مختلف، همه کارهای خود را تعطیل کنند و فقط بحث نهادها را پیگیری کنند بزرگترین خدمت را به این صنعت کرده‌اند. در غیر این صورت می توان گفت که مسئولیت خود را به درستی انجام نداده اند، چرا که به هر حال متولی و بلندگوی ما در وزارت جهاد کشاورزی سازمان محترم شیلات است.

خدایی در ادامه با اعلام حمایت اتحادیه تولید و تجارت آبزیان ازاتحادیه تعاونی های تولیدکنندگان خوراک آبزیان و کارخانجات تحت پوشش آن اعلام کرد:

بر اساس آمار میزان صادرات خوراک آبزیان ما رشد قابل قبولی داشته و این نشان دهنده رشد صنعت در این زمینه است. در حال حاضر فضا برای رجیستری شرکت‌های ایرانی در کشور روسیه وجود دارد و گارد این کشور در برابر این مساله باز است.و جا دارد کارخانجات خوراک حتی در صورتی که امروز قصد صادرات ندارند برای رجیستری شرکت خود در روسیه اقدام نمایند.

 

راهبردهای سازمان شیلات ایران برای گذر از وضعیت فعلی

شکوری سرپرست دفتر بهبود کیفیت، فرآوری و توسعه بازار آبزیان نیز با توضیح پیگیری های سازمان شیلات ایران برای تامین نهاده های مورد نیاز صنعت و حل مساله ارز نهاده ها برای تولیدات صادراتی در این جلسه هم اندیشی گفت:

باید در نظر گرفت که نه تنها سازمان شیلات، بلکه وزارت جهاد نیز نمی تواند در بحث نهاده ها راسا تصمیم گیری کند.با این حال وزارت جهاد تلاش می‌کند روشی را پیش بگیرد که کمترین هزینه را برای کشور داشته باشد.

وی ادامه داد: نکته ای که کمتر به آن توجه می شود، قیمت فروش محصول است. البته ما متوجه هستیم که افزایش قیمت فروش به تبع افزایش قیمت های تولید اجتناب ناپذیر است ولی باید در نظر گرفت که با  افزایش قیمت، بازار نیز کوچک تر خواهد شد. در حال حاضر بسیاری از پرورش دهندگان به علت بالا بودن قیمت خوراک آبزیان تصمیم گرفته اند امسال از پرورش چشم پوشی کنند. با وجود اینکه ما سودآوری را حق تمام سرمایه گذاران می دانیم از کارخانجات نیز می خواهیم که قیمت ها را به شکلی تنظیم کنند ادامه فعالیت برای مزرعه دار اقتصادی باشد و تمایل آنها به سمت توقف تولید نرود تا دست ما نیز در هنگام مذاکره با وزارت جهاد و احقلق حقوق تولیدکنندگان خالی نباشد.

 

حرف دل دست اندر کاران تولید خوراک آبزیان کشور

در نهایت به نظر می رسد نگاه وزارت جهاد کشاورزی به صنعت تولید و تجارت آبزیان کشور با وجود سهم قابل دفاعی که از درامد ارزی و اعتبار صادراتی برای کشور فراهم کرده است، به چشم یک فرزند سرراهسیت.

باید پذیرفت که نجات صنعت شیلات کشور از نابودی نیازمند عزم جدی در سطح مدیران وزارت جهاد کشاورزی است و شایسته است معاونت اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی و مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام با در نظر گرفتن مباحث کارشناسی مطرح شده از طرف مدیران شیلاتی باید هر چه سریع تربا تصمیم گیری قاطع و عملیاتی برای برونرفت از این تهدید چاره اندیشی کنند.