خواسته حجتی محقق می شود؟/ کشت فراسرزمینی؛ رویایی در دوردست‌ها

خواسته حجتی محقق می شود؟/ کشت فراسرزمینی؛ رویایی در دوردست‌ها

مولود غلامی

در دهه‌های اخیر کشاورزی فراسرزمینی برای برخی کشورهایی که از نظر منابع آب و خاک در مضیقه هستند، به عنوان راهکاری برای تأمین امنیت غذایی در دستور کار قرار گرفت. طبق آمار و گزارش‌های جهانی، حدود۶۰ درصد از زمینهای کشاورزی جهان در اختیار ۲۰ کشور پرجمعیت قرار دارد و از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰(دو دهه) حدود ۲۴ کشور، در ۶۲ کشور دیگر به کشت فراسرزمینی مشغول شدند و حدود ۷۰ میلیون هکتار از اراضی دنیا را به صورت کشاورزی فراسرزمینی کشت و زرع می‌کنند. انگلستان، آمریکا، چین، امارات متحده عربی، هند، مصر، عربستان و کره جنوبی از جمله کشورهایی هستند که سرمایه‌گذاری گسترده‌ای را در اراضی کشورهای میزبان مانند آرژانتین، استرالیا، برزیل، روسیه و اوکراین انجام داده‌اند. چین به تنهایی ۵/۸ میلیون هکتار، آمریکا و انگلستان هر کدام بیش از ۵ میلیون هکتار و در همین نزدیکی، امارات ۳ میلیون هکتار و  قطر ۷۵۰ هزار هکتار زمین برای کشت فراسرزمینی در اختیار خود دارند.

در این میان، ایران با داشتن یک دهم جمعیت جهان باید دستکم یک دهم(۷۰۰ هزار هکتار) از کشاورزی فراسرزمینی را نیز در اختیار داشته باشد، اما آمارها و گزارش‌ها حاکی از آن است که کمتر از نیمی از این میزان نیز محقق نشده است. ایران به دلیل واقع شدن در کمربند خشکی جهان یکی از کشورهایی است که از نظر منابع آبی در تنگنا قرار دارد و بر همین اساس کشاورزی فراسرزمینی در سال‌های اخیر مورد توجه دولت‌ها بوده است.

دولت‌های پیشین گه‌گاهی پرونده کشاورزی فراسرزمینی را از بایگانی خود بیرون می‌کشیدند، اما هیچ‌گاه به این مقوله به صورت جدی توجه نکردند تا اینکه در شهریور ۹۲ زمانی که محمود حجتی در صحن علنی مجلس برنامه‌های خود را برای نمایندگان گزارش کرد و یکی از برنامه‌ها و محورهای گزارش خود را بر لزوم کشت فراسرزمینی و توسعه آن در دولت جدید قرار داد. وی همچنین از گرایش فعالان بخش کشاورزی به کشت و زرع در سرزمین‌های خارج از مرزهای ایران خبر داد و بیان کرد: «همسویی دیپلماسی خارجی چه در ارتباط با صادرات و مزیت‌های صادراتی و چه در مقوله کشت فراسرزمینی بسترهایی است که در دستور کار دولت قرار دارد. اکنون ایرانی‌ها در حال مذاکره و عقد قرارداد به منظور کشت فراسرزمینی با مقیاسی حدود یک میلیون هکتار در کشورهای مختلف هستند. علاوه بر این، حدود ۲۵۰ هزار هکتار از اراضی را تحت مالکیت خود دارند، یا قراردادهای بلندمدت ۳۰ تا  ۵۰ساله در خصوص این زمین‌ها بسته و در حال کشت و زرع هستند تا در مورد کشت محصولاتی که در بلندمدت ممکن است با محدودیت آبی در مورد آنها مواجه شویم، مشکلی نداشته باشیم.»

پس از استقرار دولت یازدهم و در ماه‌های نخست شروع به کار دولت، چند آیین‌نامه در این زمینه به تصویب هیأت وزیران رسید و به دولت ابلاغ شد، ولی تاکنون عملکرد چشم‌گیر و قابل توجهی از وزارت جهاد کشاورزی مشاهده نشده است. به رغم اینکه یکی از دغدغه‌های اصلی شخص وزیر اجرای این آیین‌نامه‌ها و عملیاتی کردن دست‌کم ۵۰۰ هزار هکتار کشت فراسرزمینی تا پایان دولت یازدهم است و حدود ۷۵ درصد از عمر دولت، گذشته و تنها ۲۵ درصد آن باقی مانده، پرسش مهم این است؛ آیا حجتی می تواند به همراهان خود برای جامه عمل پوشاندن به این خواسته‌اش اعتماد کند؟!

در شرایطی که تنها یک سال از عمر دولت یازدهم باقی مانده و وزارت جهاد کشاورزی پروژه‌های مهمی مانند طرح ۵۵۰ هزار هکتاری خوزستان، یکپارچه‌سازی اراضی کشاورزی، طرح‌های آبیاری تحت فشار و احیای دشت سیستان را در دست اجرا دارد، آیا رسیدن به این آرزوی حجتی امکان‌پذیر خواهد بود تا نام وی به عنوان نخستین وزیر کشاورزی که کشاورزی فراسرزمینی را در ایران به صورت رسمی اجرا کرده، ثبت شود؟ آیا بخش خصوصی در فضای پسابرجام می تواند به دولت‌مردان و قول و قرارهای بین‌المللی اعتماد کند و سرمایه‌های خود را برای کشاورزی فراسرزمینی به دوردست‌ها ببرد؟

به هر روی؛ منابع آبی و ذخایر زیرمینی کشور در سال های اخیر به شدت کاهش یافته و واردات بی‌رویه محصولات کشاورزی و غذایی تراز منفی را نشان می دهد هر چند وزارت جهاد کشاورزی در سه سال اخیر تلاش های زیادی انجام داده و رشد منفی تراز تجاری محصولات کشاورزی را کاهش داده اما کشاورزی فراسرزمینی می تواند راه‌گشای این مشکل باشد اگر همراهان محمود حجتی هم مانند او به این مهم باور داشته باشند و خواسته وزیر کاردان را اجرا کنند.