غذایِ غذای شما چیست؟

غذایِ غذای شما چیست؟

دکتر یزدان سیف

استاد دانشگاه و تحلیلگر اقتصادی

در سال های اخیر که موضوع تغذیه و کیفیت آن برای جوامع پیشرفته و در حال پیشرفت، بسیار با اهمیت جلوه داده شده، بسیاری از مردم بر سر اینکه غذایی که می خورند، از چه موادی تشکیل شده و یا غذایِ غذای شان چیست، حساس شده اند. این مساله باعث شده تا در قرن بیستم و بیست و یکم(عصر حاضر)، با توجه به گوناگونی محصولات کشاورزی و مواد غذایی، انواع سیستم های نظارتی و استانداردهای مختلف ایجاد شود و دولت ها تولیدکنندگان را به رعایت آنها ملزم کنند.

آمارها نشان می‌دهد جمعیت فعلی کره زمین نزدیک به ۴٫۵ برابر جمعیت آن در سال ۱۹۰۰ میلادی است. با توجه به افزایش جمعیت، غذا یکی از مهم ترین اولویت ها و نیازهای بشر است و محدودیت منابعی مانند خاک و آب راهی جز افزایش عملکرد در واحد سطح برای حل این مساله باقی نمی‌گذارد.

یکی از مهم ترین عوامل موثر در افزایش راندمان کشاورزی، فراهم نمودن تغذیه مناسب جهت افزایش عملکرد کیفی و کمی محصولات است. تامین نیازهای غذایی مردم مستلزم برنامه‌ریزی، تامین و تدارک غذا برای  گیاهانی است که وظیفه تولید آن (غذای مردم جهان) را بر عهده دارند و این چرخه از اهمیت بالایی برخوردار است.

 گیاهان نیز مانند انسان ها به غذا نیاز دارند و غذای اصلی گیاهان سه عنصر نیتروژن (ازت)، فسفر(فسفات) و پتاس است. عنصر نیتروژن N جزء اصلی تشکیل دهنده پروتئین در گیاهان است و برای رشد و نمو گیاه ضروری است. تأمین نیتروژن کافی برای گیاه، رشد گیاه، توان باروری، رنگ مناسب  و محصول دهی مطلوب را برای کشاورزان در پی دارد.

ازت ۶۰ درصد حجم تغذیه گیاهان را در حالت استاندارد تامین می کند و ۶۷ درصد نیتروژن موجود در جو زمین، منبع اصلی ازت مورد نیاز برای گیاهان را تشکیل می دهد و ازت مصرفی گیاهان، از جو زمین تامین می شود.

البته کودهایی هم هستند که عنصر ازت را تامین می‌کنند. این کودها عبارتند از: اوره، نیترات آمونیوم، سولفات آمونیوم و غیره

 عنصر فسفر ( p2o5) برای نمو کافی ریشه و کمک به مقاومت گیاه در برابر خشکسالی حیاتی است. فسفات همچنین برای رشد و نمو گیاه و باروری مطلوب آن از جمله رسیدن دانه و میوه مهم و منبع تامین آن خاک یا معادن است. این عنصر کودی مهم، ۲۴ درصد حجم تغذیه گیاهان را در حالت استاندارد تامین می کند. منابع تامین کننده این عنصر برای گیاه عبارتند از: دی آمونیوم فسفات، مونو آمونیوم فسفات، سوپر فسفات تریپلف سوپر فسفات ساده و غیره.

تمرکز کارکرد عنصر پتاسیم (K2o) بر مرحله فتوسنتز گیاهان است. پتاسیم مقاومت گیاه را در برابر تنش های محیطی مانند خشکسالی، سرما، گرما و بیماری ارتقا می دهد و ۱۶ درصد حجم تغذیه گیاهان را در حالت استاندارد تامین می کند. منابع تامین این عنصر برای گیاهان عبارتند از: سولفات پتاسیم، کلرور پتاسیم، نیترات پتاسیم و سایر این دسته از کودها هستند.

افزون بر سه ماده مغذی اصلی، مواد مغذی ثانویه مانند سولفور، منگنز، منیزیم و کلسیم نیز برای رشد مناسب گیاه الزامی هستند. به ویژه کلسیم که برای محصول دهی، کیفیت و قابلیت نگهداری میوه‌ها و صیفی‌جات بسیار مهم است.

شاید باور این مطلب کمی سخت باشد که مطابق آمارهای جهانی و برآورد تغذیه‌ای موسسه خاک و آب، در ایران سرانه مصرف کودهای شیمیایی در هر هکتار کمتر از استانداردهای تغذیه‌ای لازم برای تولید اقتصادی بخش کشاورزی است؛ بطوریکه بر اساس آمار بانک جهانی میانگین مصرف جهانی عناصر غذایی کود شیمیایی( fertilizer) 135 کیلوگرم  در هکتار است. درحالی که میانگین مصرف برای ایران  ۶۷ کیلوگرم در هکتار است و همین امر خسارات جبران ناپذیری بر اقتصاد کشاورزان بویژه در شرایط پر تنش اقلیمی در کشور به همراه دارد.