در یکی از آخرین اظهارات در اوایل پائیز عنوان شد که اراضی دیم ایران در ۵ سال آینده انتظار افزایش حداقل ۱۰ میلیون تن محصولات غلات ، حبوبات و دانه های روغنی را خواهد داشت.
در یکی از آخرین اظهارات در اوایل پائیز عنوان شد که اراضی دیم ایران در ۵ سال آینده انتظار افزایش حداقل ۱۰ میلیون تن محصولات غلات ، حبوبات و دانه های روغنی را خواهد داشت.
نگارنده: دکتر فرشاد قوشچی؛ استادیار دانشگاه و روزنامه نگار
در رابطه با میزان تولید محصولات کشاورزی و ظرفیت اراضی زراعی از لحاظ تولید در آینده ، اغلب وعده ها و آمارهایی ارائه می شود که بنظر می رسد فارغ از مباحث علمی و کارشناسی بوده و در بیان آن باید احتیاط نمود. بخصوص آنکه بیانات مذکور از جایگاهی تحقیقاتی و پژوهشی بیان شده باشد که لازم است برخوردار از مبانی علمی و عملی بوده و انتظار متفاوتی از آن جایگاه وجود دارد.
اساساً اینگونه اظهارت غیر از بالا بردن توقع جامعه مخاطب و در صورت عدم تحقق تزریق ناامیدی به بدنه بخش کشاورزی ، رهاورد و دستاورد دیگری نخواهد داشت. هر چند بیان این آمار و اطلاعات مسبوق به سابقه است ، چنانکه برخی از دولتمردان متخصص و غیر متخصص ظرفیت های خیالی برای افزایش تولید محصولات کشاورزی اعلام نموده و در سخنان خویش حتی حاضر نشده که از اعلام آمار چند صد میلیون تنی تولید محصولات زراعی گامی عقب تر نهند و سپس با بیان این آمار فرضی، نتیجه گرفته اند که کشور ایران توانایی تامین نیاز غذایی چند صد میلیون نفر را داراست و انگار در منظومه ذهنی ایشان امنیت غذایی با این توانایی های ایران امری واهی است.
در یکی از آخرین اظهارات در اوایل پائیز عنوان شد که اراضی دیم ایران در ۵ سال آینده انتظار افزایش حداقل ۱۰ میلیون تن محصولات غلات ، حبوبات و دانه های روغنی را خواهد داشت.
در این زمینه دو راهکار عمده هم ارائه گردید یکی آنکه زمین های آیش که از الزامات زراعت دیم است به زراعت هایی نظیر جو یا دیگر محصولات جایگزین اختصاص داده شود و دیگر اینکه افزایش بهره وری حداقل به میزان ۳۰ درصد در محصولات زراعی صورت پذیرد.
در رابطه با این دو گزاره نکاتی قابل تامل است. تقریباً هر دو راهکار مذکور سال هاست که در کشور و در اکثر اراضی دیم مورد آزمون قرار گرفته اما به نتایج امید آفرینی منجر نشده است.
از جمله اینکه بدلیل کمبود نزولات جوی در اغلب دیمزارها باید هر سال بخشی از زمین ها را آیش ( نکاشت) گذاشت تا در این مدت ذخیره مناسبی از آب در خاک برای کشت سال آتی فراهم شود زیرا در غیر این صورت بشدت از بازده میان مدت و نیز درازمدت تولیدات زراعی در صورت کشت متوالی محصول، کاسته خواهد شد.
از طرفی نگاهی به میانگین آمار تولید سالانه گندم و جو دیم در ۴۰ سال گذشته نشان دهنده این نکته است که علیرغم آنکه میانگین تولید گندم و جو آبی کشور طی این سال ها افزایش قابل ملاحظه ای داشته است ولی پیشرفت قابل ملاحظه ای در افزایش میانگین تولیدات دیم به چشم نمی خورد.
همچنین عنوان شده که ظرفیت ۳ میلیون هکتاری آیش اختصاص به محصولاتی نظیر جو، دانه های روغنی ، حبوبات یا گیاهان علوفه ای یابد.
غیر از گیاه جو که آنهم نیاز به حداقل ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیمتر بارندگی دارد، بقیه محصولات نظیر دانه های روغنی و گیاهان علوفه ای دارای نیاز آبی به مراتب بیش از بارندگی سالیانه اکثر دیمزارهای کشور هستند که عملاً از کشت آنها در این اراضی بازدهی حاصل نخواهد شد.
از سویی دیگر چنانکه همگان اطلاع دارند یکی از مهمترین چالش های اخیر کشور در حوزه کشاورزی وقوع خشکسالی های پیاپی و کاهش بارندگی در سال های گذشته به دلائلی از جمله تغییر اقلیم و مدیریت نامطلوب بوده که در این ارتباط نخستین آسیب متوجه اراضی دیم شده است.
بنابراین اظهار اینگونه آمار و پیش بینی های قطعی در زمینه افزایش تولید محصولات زراعی چندان عملی و واقعی به نظر نمی آید. بعنوان نمونه در سال زراعی جاری نیاز به واردات حدود ۷ میلیون تن گندم در کشور وجود دارد که عمده دلائل کاهش تولید گندم و جو ناشی از خشکسالی گسترده و کمبود نزولات جوی در اراضی دیم کشور و بهره وری پائین این مناطق بوده است.
بنابراین شرط عقل آن استکه با احتیاط بیشتری به چانه زنی و ارائه آمار نه چندان مطمئن و قابل وقوع در رابطه با افزایش تولید محصولات زراعی و فتح قله های تولید پرداخت.
