کشورهای عرب و عربنشین خلیج فارس تمایل زیادی به دام سبک برای مراسم اعیاد مذهبی و … دارند، آنها با طعم لذیذ گوشت گوسفند و بز ایرانی سابقه چندین دهه آشنایی داشته و البته مسافت کوتاه و ارزان حملونقل دریایی و زمینی بر جذابیت خرید دام سبک از ایران میافزاید. فرصتهای تاریخی و بینظیری که […]
کشورهای عرب و عربنشین خلیج فارس تمایل زیادی به دام سبک برای مراسم اعیاد مذهبی و … دارند، آنها با طعم لذیذ گوشت گوسفند و بز ایرانی سابقه چندین دهه آشنایی داشته و البته مسافت کوتاه و ارزان حملونقل دریایی و زمینی بر جذابیت خرید دام سبک از ایران میافزاید. فرصتهای تاریخی و بینظیری که اینک توسط پاکستان، هندوستان و برخی کشورهای آسیای میانه (در غفلت ایران) از دست ما ربوده شده است.
علاوه بر این ذائقه جمعیت ۸۰ و اندی میلیونی ایران (اگر توان خرید داشته باشند) گوشت گوسفند را بر گاو و گوساله ترجیح می دهد و شاهد آن واردات گوشت گوسفند از نیوزلند و استرالیا و… و آگهیهای پیدرپی فروشگاههای زنجیرهای برای عرضه بیشتر آن است.
اما واقع امر این است که گوسفندداری به سبک نیاکان، حالا دیگر نه اقتصادی است نه سرعت عملآوری و تولید برای رفع نیاز کشور و صادرات را دارد و صد البته مراتع کشور نیز توانایی پاسخگویی به چرای طبیعی و پذیرای گوسفندان عشایر را ندارد.
از طرف دیگر بهمنظور حفاظت از محیطزیست و جلوگیری از تخریب بیرویه آن، خروج دام از جنگل و مرتع بهعنوان یکی از اهداف برنامه توسعه در دستور کار دولت است.
همچنین تأمین نیاز غذایی کشور بهعنوان یک سیاست و ضرورت ایجاب مینماید برای این منظور، تدابیری اندیشیده شود، از این رو وزارت جهاد کشاورزی به عنوان دستگاه حاکمیتی طرحی به نام «صنعتی کردن دام سبک» را در دست اجرا دارد.
اشاره مینماید، طبق قانون افزایش بهرهوری کشاورزی (بند ب ماده ۱۴) وزارت جهاد کشاورزی مکلف است طی ۱۰ سال، سالانه معادل سه میلیون واحد دامی از جمعیت دامی متکی بر مراتع کاهش و متقابلا معادل ۱/۳ میلون واحد دامی جهت پرورش خارج از مراتع ظرفیتسازی کند و تمرکز موضوع قانون، بر جمعیت گوسفند و بز معطوف شده است.
بنابراین ضرورتاً در کنار سامانه پرورشی مرتعی(کوچرو) توسعه دو سامانه پرورشی مزرعهای-روستایی مد نظر قرار دارد و از این میان تمرکز بخشی از برنامه ارائه شده، بر تأمین دام پر بازده جهت پرورش اقتصادی در برنامه وزارت است.
گزارش زیر جبر و اختیار، در رابطه با هزینه، فایده تولید دام سبک صنعتی یا سنتی را مطرح میکند؛ امید داریم سیاستگذاران و فعالان مرتبط در این مسیر راهنمای «نشریه دام و کشت و صنعت» باشند.
طاهری یگانه:
مهمترین بخش صنعتی کردن دام سبک، مزیت اقتصادی آن است
امیر طاهری یگانه، رئیس اداره پروش و اصلاح نژاد گوسفند و بز، رئیس مرکز اصلاح نژاد و بهبود تولیدات دامی کشور در ارتباط با صنعتی کردن دام سبک به «دام و کشت و صنعت» گفت: مهمترین مزیت صنعتی کردن دام سبک، مزیت اقتصادی آن است، بسیاری از روستاها همچنان در حال پروش دام سبک به شکل سنتی هستند و با توجه به آن که در برخی مناطق کویری تنها امکان نگهداری دام سبک وجود دارد، بهدلیل عدم بهرهی اقتصادی این نوع پرورش یا روستاها اغلب خالی از سکنه شدهاند و یا به سختی امرار معاش میکنند. از اینرو با صنعتی کردن دام سبک، علاوه بر مزیت اقتصادی، زمینه اشتغال نیز ایجاد میشود.
ضرورت اجرای طرح
وی با اشاره به لزوم صنعتی کردن دام سبک گفت: به شکل کلی ۴۷ درصد از تولید گوشت قرمز کشور از بز و گوسفند است و ۵۱ الی ۵۲ درصد از گوشت گاو تأمین میشود. که باتوجه به افزایش جمعیت کشور و همچنین تقاضای گوشت گوسفند ایران در کشورهای حوزه خلیج فارس، ضرورت افزایش تولید دام سبک وجود دارد.
در این راستا با هدفگذاری در زمینه صنعتی کردن دام سبک تا آخر برنامه ششم توسعه میتوانیم تا سقف ۱۰۰ هزار تن میزان گوشت بز و گوسفند را افزایش دهیم. که حرکتی چند منظوره در جهت حفظ محیط زیست، افزایش میزان تولید و صرفه اقتصادی و ارزآوری محسوب میشود.
اقدامات انجام شده
رئیس اداره پروش و اصلاح نژاد گوسفند و بز تصریح کرد: در حال حاضر هشت واحد پرورش صنعتی گوسفند و بز خالص از نژادهای بومی کشور و نژادهای پرتولید وارداتی به ظرفیت ۳۰ هزار رأس احداث شده و سه واحد با ظرفیت ۱۰ هزار رأس نیز در حال احداث است. همچنین در ۱۷ استان برای ۷۰ هزار رأس میشبومی برنامهریزی کردیم تا عملیات سنتز نژاد توسعه بیشتری یابد.
انواع سامانههای پرورش بز و گوسفند
رئیس اداره پرورش و اصلاح نژاد گوسفند و بز افزود: وزرات جهاد کشاورزی تصمیم گرفت دامی را ایجاد کند که از نظر میزان بازدهی، کیفیت بالایی داشته باشد.
از این رهگذر مطالعات در این زمینه از سال ۸۹ تا ۹۱ صورت گرفت و سنتز نژاد از سال ۱۳۹۱ و در دولت یازدهم آغاز و این موضوع بهصورت جدی از سال ۱۳۹۳ در دستور کار قرار گرفت در حال حاضر بیش از ۱۷۳ هزار رأس دام سبک کشور در سامانه نرمافزاری تحت وب ثبت شدهاند. از این تعداد، ۱۰۳ هزار و ۱۵۲ رأس تحت پوشش پروژه تولید ترکیب ژنتیکی و سنتز نژاد گوسفند و الباقی در سایر پروژهها به ثبت رسیدهاند.
طاهری یگانه، با اشاره به سامانههای پرورش بز و گوسفند در کشور گفت: پرورش بز و گوسفند کشور در سه سامانه صورت میگیرد: «سامانه مرتعی یا کوچرو» که ۲۵ الی ۲۶ درصد از جمعیت بز کشور در آن متمرکز است و منابع تغذیه آن بیش از ۱۰ ماه از ۱۲ ماه سال علوفه مراتع طبیعت است و عشایر پرورشدهندگان هستند.
سامانه «مرتعی-مزرعهای یا روستایی»؛ منظور بز و گوسفندی است که در روستاها پروش داده میشوند و منابع خوراکی آنها هم از مراتع اطراف روستا و هم علوفه دستی و از طریق پسچرا مزارع است.
«سامانه مزرعهای یا بسته» بهعنوان سومین سامانه که در این سامانه تغذیه دامها از طریق علوفه دستی صورت میگیرد.
اهداف طرح
طاهری یگانه، هدف از صنعتی شدن دام سبک را این گونه توضیح داد: در صنعتی کردن سامانه مرتعی هدف این است که تولید دام آورد اقتصادی داشته باشد و روش مد نظر اصلاح نژاد از طریق انتخاب داخل نژاد است و در سامانه روستایی و مزرعه نیز هدف اقتصادی کردن تولید دام است به این شکل که نژادهای برتر پرورش یابند.
این عضو وزارت جهاد کشاورزی افزود: در حال حاضر ۲۶۸ هزار تن گوشت از گوسفند و ۹۲ هزار تن گوشت از بز گرفته میشود. راندمان برهگیری در پرورش دام به شکل سنتی ۷۵ درصد است یعنی از هر ۱۰۰ میش در آخر سال ۷۵ بره گرفته میشود اما با صنعتی کردن دام و نژادهایی که سنتز میشود راندمان ۲۲۰ درصد میشود یعنی از هر ۱۰۰ میش ۲۲۰ بره گرفته میشود. همچنین افزایش سهم تولید شیر خام هدف دیگر صنعتی کردن دام سبک است.
طاهری یگانه گفت: از سال ۱۳۹۴ تاکنون از مجموع تعداد ۱۷ هزار و ۵۰۰ رأس بز ماده ثبت شده در سامانه؛ تعداد ۱۲ هزار و ۲۰۰ رأس بزمولد در ۱۲ استان، برای این پروژه اقدام به تولید ترکیبهای ژنتیکی بز شیری پرتولید کردهاند.
در حال حاضر تعداد بز شیری سنتز شده موجود درکشور حدود ۲۰ هزار رأس برآورد میشود. قطعاً پرورش صنعتی بز روی تولید شیر تاثیرگذار است، در این زمینه بهترین نژادها شناسایی شده در حال حاضر بز سمن، آلپاین، مرسیا میباشد که در سه اقلیم در واحدهای صنعتی پرورش مییابند.
