استراتژي‌هاي كاهش هزينه خوراك طيور

مترجم: مهندس نيما مؤذن
 (دانشجوي كارشناسي ارشد تغذيه طيور- مدير امور بين الملل نشريه دنياي كشت و صنعت)

همان‌طور كه مستحضريد، كاهش هزينه‌‌هاي خوراك موجب بهبود راندمان و افزايش سودآوري گله‌هاي پرورش طيور خواهد شد. رسيدن به چنين هدفي مستلزم بهره‌گيري از استراتژي‌هاي خوراك دهي و مديريتي مي‌باشد. در اين راستا تهيه مواد اوليه، مديريت صحيح آن و همچنين روش‌هاي توليد از مهمترين فاكتورها محسوب مي‌گردند.
به طور معمول در پرورش جوجه‌هاي گوشتي از روش خوراك دهي به صورت آزاد¹ استفاده مي‌شود و جوجه‌ها تا زمان تامين انرژي مورد نياز خود از خوراك خوردن دست نخواهند كشيد لذا در مدت زمان كوتاهي به وزن مطلوب خواهند رسيد. طي سال‌هاي اخير، كوتاه شدن طول دوره پرورش جوجه‌هاي گوشتي مسئله‌اي بسيار حائز اهميت بوده است زيرا اين امر موجب افزايش سود حاصله از پرورش مي‌گردد. جوجه‌هاي گوشتي به طور معمول روزانه 4 الي 6 مرتبه تغذيه مي‌كنند و پس از آن به مدت يك ساعت (گاهي اوقات كمتر) به خوراك دسترسي نخواهند داشت. اين وقفه زماني از دو جهت بسيار حائز اهميت است. در وحله اول اين موضوع باعث تحريك مكانيكي پرنده و مصرف خوراك بيشتر در وعده غذايي بعدي خواهد شد و در وحله دوم  نبود خوراك باعث كاهش فعاليت پرنده و متعاقبا كاهش نياز به انرژي نگهداري خواهد شد.
دستكاري اجزاء تشكيل دهنده خوراك
تحقيقات زيادي در زمينه جايگزيني ضايعات لاشه طيور با پودر ماهي در جيره غذايي جوجه‌هاي گوشتي در كشور بنگلادش انجام شده است. نتايج اين تحقيقات حاكي از كاهش هزينه‌هاي تمام شده توليد خوراك جوجه‌هاي گوشتي به ازاي جايگزيني % 8  ضايعات لاشه طيور به جاي پودر ماهي بوده است. همچنين تحقيقات ديگري نيز در همين زمينه در دانشگاه جورجيا² آمريكا انجام شده است.
طي اين بررسي از كنجاله بادام زميني³ به ميزان 5 درصد جايگزين كنجاله سويا در تغذيه مرغ تخمگذار شد و نتايج نشان دهنده كاهش هزينه خوراك مصرفي بود.  شايان ذكر است، از آنجايي كه به طور معمول آلودگي بادام زميني به مايكوتوكسين‌ها بيش از ساير مواد اوليه است، اين موضوع به عنوان يك معضل در اين طرح بيان گرديد.
امروزه تحقيقات متنابهي در اقصي نقاط دنيا در زمينه جايگزين‌هاي اقلام مورد استفاده در تغذيه طيور انجام شده است. از جمله اين تحقيقات استفاده از لارو حشرات، گياهان دارويي، پسماند رستوران‌ها، بستر طيور، پسماند ميوه و سبزي و …. مي‌باشند.

استفاده از اسيدهاي آمينه⁴ سنتتيك
يكي از بخش‌هاي مهم و گران‌قيمت جيره طيور پروتئين است. تهيه و تامين منابع پروتئين در مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري كاري دشوارتر از ساير مناطق مي‌باشد. لذا تنظيم جيره غذايي در اين‌گونه مناطق براساس جايگزين‌هاي خوراك از اهميت بيشتري برخوردار است. ميزان پروتئين مناسب براي عملكرد مطلوب مرغان تخمگذار تامين 16 الي 17 درصد پروتئين خام تخمين زده شده است.

خوشبختانه امروزه با پيشرفت علم بيوتكنولوژي، دانشمندان قادر به ساخت اسيدهاي آمينه ضروري شده‌اند كه متخصصين تغذيه با بهره‌گيري از اين اسيدهاي آمينه نياز به پروتئين را با مقدار پروتئين خام كمتري تامين مي‌كنند.
جلوگيري از اتلاف خوراك
اكثر مواقع مصرف بيش از حد خوراك مشكلاتي را به همراه خواهد داشت اما هدر رفتن خوراك نيز خود يكي از عوامل افزايش هزينه‌ها است كه با رعايت نكات مديريتي زير مي‌توان اين اتلاف را به 5 گرم به ازاي هر پرنده رساند.

1- نوع دانخوري
برخي مزارع پرورش طيور، از دانخوري‌هاي گالوانيزه قديمي استفاده مي‌كنند. اين نوع دانخوري‌ها به علت قيمت ارزان، دسترسي در بازار و مقاومت در برابر صدمه‌هاي احتمالي داراي طرفدار‌هاي زيادي هستند. اما از آنجايي كه اينگونه دانخوري‌ها پرت زيادي دارند، موجب هدر رفتن مقدار قابل توجهي خوراك مي‌شوند لذا بهتر است از دانخوري‌هاي سيني شكل و يا سيستم خوراك دهي زنجيري استفاده شود.
2- تنظيم سطح خوراك در دانخوري‌ها
سطح خوراك موجود در دانخوري‌ها نبايد خيلي زياد باشد زيرا در اين صورت ميزان اتلاف خوراك توسط پرنده افزايش مي‌يابد. (جدول 1)
جدول 1- رابطه سطح خوراك موجود در دانخوري و اتلاف آن

3-اتلاف خوراك از دهان پرنده
پرنده‌هاي داراي نوك بلند با عمل نوك زدن خود باعث ريختن خوراك به بيرون از دانخوري شده و در اين صورت خوراك با مواد بستر مخلوط خواهند شد كه اين موضوع خود يكي از عوامل اتلاف خوراك است. بنابراين نوك چيني به موقع و صحيح علاوه بر كاهش هزينه خوراك مشكلاتي مثل كانيباليم و ساير ناهنجاري‌هاي رفتاري را كاهش خواهد داد.
جدول 2 بيانگر ميزان هدر رفتن خوراك در صورت عدم نوك چيني به موقع است. شايان ذكر است، نتايج به دست آمده تحت تاثير متغييرهايي همچون سن، اندازه دان، دقت نوك چيني و ساير موارد مي‌باشد.

4-كنترل جوندگان

وجود جوندگان در مزارع پرورش طيور از جمله مشكلات معمول ميان اكثر پرورش دهندگان محسوب مي‌گردد. يك موش 250 گرمي قادر است روزانه به ميزان وزن خودش خوراك بخورد كه اين مقدار برابر است با 90 كيلوگرم خوراك در سال به ازاي هر موش، به عبارت ديگر يك فارم با جمعيت موش 50 عددي، به سادگي هر چه تمام تر در يك سال چند تن خوراك را از دست مي‌دهد.
5- ضايعات خوراك
ضايعات خوراك و همچنين رشد قارچ‌ها از عوامل مهم اتلاف خوراك محسوب مي‌گردند. اغلب چنين مشكلاتي ناشي از عدم فرآوري صحيح مي‌باشد. رشد قارچ و كپك در شرايط آب و هوايي گرم و مرطوب بيش از ساير مناطق مي‌باشد. زيرا چنين شرايط نگهداري، يك محيط مناسب براي رشد كپك و قارچ است. تحقيقات حاكي از آن است، استفاده از تركيبي به نام سديم كلسيم آلومينو- سيليكات به ميزان 5/0 درصد، تاثير به سزايي در كنترل رشد و فعاليت قارچ‌ها و كاهش صدمه به خوراك دارند. همچنين نگهداري خوراك در سيلو علاوه بر در امان ماندن آنها از خطر جوندگان، كاهش آلودگي به قارچ‌ها را نيز در پي خواهد داشت.
استفاده از مكمل آنزيمي

آنزيم‌ها نقش كليدي در بهبود مصرف خوراك و كاهش اتلاف آن بازي مي‌كنند. به طور مثال، آنزيم فيتاز يكي از آنزيم‌هاي پرمصرف در صنعت خوراك طيور مي‌باشد كه مصرف آن به صورت تجاري از اوايل دهه 1990 آغاز شد. از آنجايي كه فيتات شكل اصلي ذخيره فسفات در گياهان است و بخش عمده خوراك طيور را غلات تشكيل مي‌دهد، سدي تغذيه‌اي در تك معده‌اي‌ها محسوب مي‌گردد. آنزيم فيتاز باعث آزاد شدن فسفات‌هاي غيرقابل هضم شده و در نتيجه هزينه مكمل‌سازي با فسفر غيرآلي كاهش مي‌يابد. يك باور اشتباه اما بسيار متداول اين است كه فسفر فيتاته توسط طيور قابل هضم نيست، زيرا طيور فاقد توانايي توليد فيتاز به صورت آندوژنوس هستند. اين مفهوم در واقع باوري كاملا غلط است و فعاليت فيتاز و فسفاتاز بسيار موثري در موكوس روده، خون و كبد وجود دارد كه مي‌تواند فيتات را براي توزيع سيستميك در بدن به اينوزيتول و فسفات دفسفريله كند (الف اشيما و همكاران، 1964؛ بيرگ و اويولي، 1981؛ مينز كلاسن، 1998). همچنين از طرفي ديگر مشكل دفع فسفر در طبيعت كه خود يك عامل ضد محيط زيست محسوب مي‌گردد كاهش مي‌يابد. پروتئاز از ديگر آنزيم‌هاي پر مصرف در جيره‌هاي بر پايه سويا مي‌باشد كه باعث شكستن پروتئين مي‌گردد. با مصرف ساير آنزيم‌هاي سنتتيك مانند آميلاز و زايلاناز ميزان انرژي قابل دسترس براي پرنده حدود 3 تا 5 درصد افزايش خواهد يافت.
استفاده از طعم دهنده‌ها⁵
اثر استفاده از طعم دهنده‌ها در جيره غذايي جوجه‌هاي گوشتي و افزايش وزن آنها طي 4 آزمايش مورد بررسي قرار گرفت كه مطابق با آنها به طور معني‌داري مصرف اين مواد موجب افزايش وزن گرديد. به طوري كه جوجه‌هاي تغذيه شده با اين مواد در 4 هفتگي 8 گرم و در 8 هفتگي، 3 گرم افزايش وزن بهتر از تيمار شاهد از خود نشان دادند. همچنين ضريب تبديل غذايي با مصرف طعم‌دهنده‌ها بهبود يافت.
پوشش پر
اكثر پرورش دهندگان در فصل سرما با افزايش هزينه خوراك (ناشي از مصرف بيش از حد) و كاهش توليد تخم‌مرغ به دليل پوشش پر ضعيف، مواجه هستند. همچنين آنها به طور معمول در فصل گرما با كاهش مصرف خوراك مواجه خواهند شد. پرنده‌هاي داراي پوشش مناسب پر در مقايسه با پرنده‌هاي نيمه لخت در دماي 0c15 حدود 40 گرم بيشتر غذا مي‌خورند و در دماي 0c 18 نيز 30 گرم خوراك بيشتري مصرف مي‌كنند.
كنترل بيماري
اثر بيماري بر ميزان مصرف خوراك موضوع بسيار حائز اهميتي است. هنگامي كه گله درگير بيماري‌هايي همچون گامبورو⁶، ككسيديوز⁷ و سالمونلا⁸ است مقدار مصرف خوراك9 به طور تقريبي 25، 18 و 10 درصد كاهش مي‌يابد. بيماري‌هاي تغذيه‌اي و انگلي نيز نتايج مشابهي را از خود نشان داده‌اند.

پي‌نوشت‌ها:

1- Ad-libitum
2- University of Georgia
3- Peanuts meal
4- Synthesis Amino Acid
5- Flavors
6- Gamboro
7- Coccidiosis
8- Salmonella
9- Feed consume

References: All About Feed Magazine, Vol.22, Nrl, 2014