سازمان نظام دامپزشكي جمهوري اسلامي ايران به بهانه سيزدهم تيرماه، روز ملي مبارزه با بيماريهاي قابل انتقال بين انسان و حيوان (زئونوزها) با انتشار مطلبي به بازخواني نقش كليدي دامپزشكان در حوزه بهداشت عمومي جامعه پرداخته و بر لزوم درج دوباره آن در تقويم رسمي كشور تأكيد كرد. لويي پاستور فرانسوي بهانهاي براي نامگذاري يك […]
سازمان نظام دامپزشكي جمهوري اسلامي ايران به بهانه سيزدهم تيرماه، روز ملي مبارزه با بيماريهاي قابل انتقال بين انسان و حيوان (زئونوزها) با انتشار مطلبي به بازخواني نقش كليدي دامپزشكان در حوزه بهداشت عمومي جامعه پرداخته و بر لزوم درج دوباره آن در تقويم رسمي كشور تأكيد كرد.
لويي پاستور فرانسوي بهانهاي براي نامگذاري يك روز ملي در تقويم فارسي
يكصدوسي سال از ششم ژوييه سال 1885 ميلادي، كه در آن روز پسر بچه 9 سالهاي به نام جوزف مايستر در حالي كه از 14 نقطه بدن توسط يك سگ هار مجروح شده بود، به لويي پاستور مراجعه نمود و پاستور وي را با روش واكسيناسيون ابداعي خود از ابتلا به هاري نجات داد؛ ميگذرد، و چه انتخاب نيكويي كه چنين روزي در تقويم رسمي كشورمان به نام «روز ملي مبارزه با بيماريهاي قابل انتقال بين انسان و حيوان» نامگذاري شده بود؛ هر چند كه در چند سال اخير چنين روزي از تقويم رسمي كشور حذف شده است و جا دارد سياستگزاران محترم بهداشتي بر بازگشت اين مناسبت به تقويم رسمي كشور از هيچ كوششي دريغ ننمايند.
دامپزشكان سربازان خط مقدم پيشگيري و مبارزه با بيماريهاي قابل انتقال بين انسان و حيوان
اين روز فرصت گرانبهايي براي بازخواني نقش دامپزشكان در حوزه بهداشت عمومي به عنوان سربازان خط مقدم پيشگيري و مبارزه با زئونوزها است. امروزه اهميت زئونوزها بر كسي پوشيده نيست. ايجاد خسارتهاي گاهاً شديد و جبرانناپذير اقتصادي و بهداشتي و عوارض احتمالي بيماري، گهگاهي صنعت عظيم گردشگري را نيز با چالشي جدي مواجهه ميسازد. امروزه خطر ابتلا به زئونوزهاي نوپديد و بازپديد، نگرانيهاي زيادي را به خود اختصاص داده است. از سوي ديگر بحران خشكسالي و تغييرات اقليمي و آبوهوايي نيز چالشي نوين در عرصه كنترل و پيشگيري بيماريها محسوب ميشود.
در شرايط حساس كنوني بهداشتي در جهان و منطقه كه خطر رخداد بروسلوز، سل، هاري، ليشمانيوز جلدي و احشايي، لپتوسپيروز و ساير زئونوزهاي قديمي همچنان پابرجاست، آنفلوانزاي پرندگان، تب كريمه- كنگو، ابولا، سندرم تنفسي خاورميانه (مرس) و تب دنگ- كه امروزه بيش از 5/2 بيليون نفر در بيش از 100 كشور جهان تنها در معرض خطر ابتلا به اين بيماري هستند- توجهات زيادي را به خود جلب نموده است. شايد بر اساس همين اهميت بيماريها باشد كه شعار سال جاري جامعه جهاني دامپزشكي «بيماريهاي ناقل- زاد (Vector-borne) بالقوه زئونوتيك» انتخاب شده است.
61 درصد عوامل بيماريزاي انسان به طور مستقيم يا غير مستقيم از حيوانات منتقل ميشوند
بر اساس تعريف سازمان جهاني بهداشت (WHO)، هر گونه بيماري يا عفونتي كه به طور طبيعي بين حيوانات مهرهدار و انسان انتقال مييابند؛ به عنوان بيماريهاي قابل انتقال بين انسان و حيوان (زئونوزها) شناخته ميشوند. از بين 1415 عامل بيماريزاي شناخته شده در انسان، 868 مورد (61 درصد) از طريق حيوانات به طور مستقيم يا غير مستقيم انتقال مييابند. طي 40 سال اخير، بسياري از بيماريهاي عفوني جديد شايع شده كه بخش وسيعي از آنها جزء گروه بيماريهاي قابل انتقال بين انسان و حيوان ميباشند. تعدادي از اين بيماريها براي نخستين بار ظاهر شده، در حالي كه بسياري از آنها پس از دورههاي خاموشي بار ديگر تظاهر نمودهاند. اين عفونتها كه به عفونتها يا بيماريهاي نوپديد (Emerging) و بازپديد (Re- emerging) معروف هسند؛ به 175 مورد (12 درصد) از عوامل بيماريزاي انساني را در بر ميگيرند. از بين اين 175 مورد، 132 مورد (75 درصد) عوامل بيماريزايي بوده كه از حيوانات به انسان سرايت ميكند. از طرفي ديگر در موضوع بيوتروريسم كه طي سالهاي اخير مورد توجه ويژهاي قرار گرفته، عوامل بيماريهاي قابل انتقال بين انسان و حيوان نقش ويژهاي دارند. از بين حدود 30 جنگ افزار بيولوژيك شناخته شده، جز چند مورد استثنا همه آنها از عوامل بيماريهاي حيواني محسوب ميگردند. نمونههايي چون سياهزخم، طاعون، بروسلوز، تبهاي خونريزي دهنده و غيره از آن جملهاند. از اين رو، امروزه گروه بيماريهاي قابل انتقال از حيوانات به انسان با اهميتي ويژه روبه رو بوده و توجهات خاصي را طلب مينمايد.
روند روبه رشد بيماريهاي فراموش شده مناطق گرمسيري (NTD) در كشور
نيم قرن پيش، بيش از 60 درصد جمعيت ايران در روستاها و عشاير سكونت داشتند و عمده بيماريهايي كه موجب ابتلا و مرگومير ميشدند؛ بيماريهاي واگير بودند. هر چند امروزه بنا بر برآورد مركز آمار ايران، جمعيت كشور به بالاي 77 ميليون نفر رسيده است و بيش از 71 درصد آن شهرنشين شدهاند، اما به علت افزايش جمعيت شهرنشين و بهبود نسبي وضعيت اقتصادي، اجتماعي و خدمات بهداشتي، برخي بيماريهاي واگير و مسري جاي خود را به بيماريهاي غيرواگير كه به نام «بيماريهاي ناشي از شهرنشيني» خوانده ميشوند (مانند بيماريهاي قلبي-عروقي، حوادث و سوانح، سرطانها و بسياري ديگر) دادهاند و ظاهراً اهميت سابق را ندارند. اما برخي از بيماريهاي واگير كه به عنوان «بيماريهاي فراموش شده مناطق گرمسيري (NTD)» شناخته شدهاند؛ ارتباط نزديكي با عوامل محيطي همچون از بين رفتن جنگلها، سد سازي، شهرنشيني و مهاجرت افراد غير ايمن به نقاط پر خطر دارند. اين بيماريها نه در دنيا و نه در كشور ما نه تنها در حال كاهش نيستند، بلكه روند رو به افزايشي داشتهاند. يكي از علتهاي مهم اين امر، توسعه بيرويه شهركهاي اقماري اطراف شهرهاي بزرگ، افزايش جمعيت جوندگان وحشي مخزن بيماريها و همچنين ناقلان آنها، جابهجايي و مهاجرت افراد و سكونت گروههاي غيرمصون در مناطق آلوده و نيز سكونت افراد آلوده در مناطق اندميك و مستعد تبديل به كانون بيماريها است. از طرف ديگر دوره درماني نسبتاً طولاني و گران و داراي عوارض جانبي برخي از اين بيماريها نيز بر اهميت آنها ميافزايد. بسياري از اين بيماريها تقريباً به طبقهي محروم اختصاص يافته است و بر خلاف ساير بيماريهاي واگير گاهي به سرعت قابل كنترل نيست.
افزايش جمعيت ساكنان كره زمين، تغييرات اقليمي و آبوهوايي، تغيير الگوي زندگي افراد، تسهيل و كوتاه شدن زمان مسافرتها، تغيير حساسيتهاي ميزبانهاي انساني و حيواني نسبت به ابتلا به بيماريها، زمينهي انتقال سريع عوامل عفوني را فراهم ساخته است. انتشار هر از چندگاه سويههاي مختلف ويروس آنفلوانزا در سطح جهان در جمعيتهاي انساني، دامي و پرندگان پديدهاي مهم است كه گاهي بدون ارتباط با يكديگر و گاهي نيز در اثر ارتباطات بين آنها و در اثر تغييرات بزرگ و كوچك ژنتيكي مشاهده ميشود.
لزوم احياي شوراي هماهنگي كنترل بيماريهاي قابل انتقال بين انسان و حيوان و بازگشت به تقويم مناسبتي كشور
در شرايط حساس كنوني جهان و بهويژه شرايط خاص منطقه كه متأثر از فعاليتهاي بشر، رخداد جنگهاي فرقهاي و تروريسم بينالمللي، فقر، مهاجرت و سوء تغذيه و اختلالات رواني ناشي از آنها و همچنين تغييرات بومشناختي ناشي از خشكسالي و بروز دگرگونيهاي اقليمي و آبوهواي جديد ميباشد، خطر گسترش بيماريهاي قابل انتقال بين انسان و حيوان بيش از هر زمان ديگر جامعهي بشري را تهديد ميكند.
سلامت انسان و حيوان و حتي گياه و محيط زيست همچون يك شبكه به هم پيوسته هستند كه هر گونه اختلال در هر يك از آنها ميتواند عوارض جدي و پيش بيني نشدهاي را به دنبال داشته باشد.
درك اهميت «جهان يكپارچه، سلامت يكپارچه» و نقش كليدي فعاليتهاي دامپزشكي در حفظ تعادل اين شبكه بر كسي پوشيده نيست. بديهي است تحقق اين امر مستلزم برقراري تعاملات نزديك بين پزشكان، دامپزشكان و متخصصان محيط زيست و ساير رشتههاي بهداشتي و زيستي با هدف كنترل و درمان اين بيماريها ميباشد.
خانوادهي بزرگ دامپزشكي كشور، با قدمتي نزديك به يك قرن و تجربههاي موفق در كنترل و مبارزه با زئونوزها و ساير عوامل تهديد كنندهي سلامت جامعه، تمامي توان و ظرفيتهاي خود را در مقابله با مشكلات و عوارض ناشي از سه دهه جنگ و تروريسم و تبعات ناشي از آن اعم از تخريب محيط زيست، كاهش بهداشت، فقر و تهديد امنيت و ايمني مواد غذايي به كار بسته است. در اين ميان بروز مشكلاتي چون خشكسالي و تغييرات اقليمي شرايط بهداشتي ويژهاي را بر منطقه حاكم كرده است. مجموعه اين عوامل باعث شده است نقش بيبديل و خدشه ناپذير دامپزشكي در زمينهي بهداشت عمومي و بهداشت، سلامت و امنيت مواد غذايي بيش از هر زمان ديگر نمود پيدا كند.
در اين ميان سازمان نظام دامپزشكي جمهوري اسلامي ايران به عنوان متولي سازماندهي ظرفيتهاي بخش خصوصي در عرصهي دامپزشكي با برخورداري از بيش از 32 هزار عضو، آمادگي خود را جهت ارايه هرگونه خدمات دامپزشكي توسط همكاران پرتلاش و مجرب خود در سطح كشور و منطقه اعلام ميدارد.
به اميد روزي كه صلح و آرامش كامل بر جهان حكمفرما شود و شاهد انتشار گزارش روند كاهشي رخداد زئونوزها در تمامي نقاط جهان باشيم.
اميد است با توجه به اهميت زئونوزها، روز سيزدهم تيرماه كه با همت جمعي و توسط عدهاي از همكاران فرهيخته و صاحبنظر پيشنهاد شده بود و از سال 1385 از تقويم مناسبتي كشور حذف گرديده مجدداً به عنوان يك مناسبت در تقويم رسمي كشور درج شود و شوراي هماهنگي كنترل بيماريهاي قابل انتقال بين انسان و حيوان (زئونوزها)- مصوب 1375/02/02 هيأت وزيران- احيا شود.
منبع: روابط عمومي و امور بينالملل سازمان نظام دامپزشكي جمهوري اسلامي ايران
