سهم ایران از تجارت جهانی داروهای دامپزشکی بیشتر از داروهای انسانی است/ورود فناوری های نانو به صنعت داروهای دامپزشکی، شاید وقتی دیگر

مدیر تحقیقات دارویی شرکت رویان دارو:

سهم ایران از تجارت جهانی داروهای دامپزشکی بیشتر از داروهای انسانی است/ورود فناوری های نانو به صنعت داروهای دامپزشکی، شاید وقتی دیگر

صنعت داروهای دامپزشکی در جهان با توجه به گسترش بیماری های دام و طیور، بیماری های مشترک میان انسان و دام، لزوم تامین امنیت غذایی در کشورها و تاثیرگذاری آن بر اقتصاد جهان از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. با وجود اینکه سهم تجارت داروهای دامپزشکی نسبت به داروهای انسانی کمتر است، اما به دلیل اهمیت این صنعت میلیون ها دلار برای دریافت مجوز یک دارو در جهان هزینه می شود.

با وجود اینکه بخش داروهای انسانی در صنعت دارو بسیار مورد توجه است، اما سهم ایران از تجارت جهانی داروهای دامپزشکی بیشتر از داروهای انسانی است.

در این راستا دکتر مجید سعیدفر، مدیر تحقیقات دارویی شرکت رویان دارو در گفت و گو با خبرنگار اگنا، درباره وضعیت تجارت داروهای دامپزشکی در جهان، سهم ایران از این تجارت جهانی، چشم انداز پیشرفت و فناوری های نانو در آینده دامپزشکی جهان انجام دادیم که در پی می آید.

سهم تولید و تجارت داروهای دامی در اقتصاد کشورها چقدر است؟

تا پایان سال ۲۰۲۰، مجموع فروش واکسن، دارو و افزودنی های غذایی در دنیا بین ۴۰ تا ۴۵ میلیارد دلار خواهد شد. این رقم (۴۰ تا ۴۵ میلیارد دلار) شامل حدود ۵۵ درصد داروها، ۳۰ درصد واکسن و ۱۵ تا ۱۸ درصد افزودنی های خوراک است که جنبه درمانی دارند.

بنابراین داروهای دامپزشکی در اقتصاد دنیا خیلی مطرح نیستند، اما اگر از زاویه دیگری به آن نگاه کنیم، نقش پررنگ آن را در اقتصاد جهان خواهیم دید.

با هر واحد واکسن یا دارو، سهمی از ذخیره غذایی انسان در کره زمین حفظ می شود. این مهمترین نقش داروهای دامپزشکی در اقتصاد جهان است. در بُعد اقتصادی، شاید داروهای دامپزشکی در اقتصاد کشورها مانند به بزرگی سایر بخش های اقتصادی باشند، اما به لحاظ کنترل بیماری های دام و طیور، بیماری های مشترک قابل انتقال بین انسان و دام و حفظ ذخایر غذایی که در راس آن ذخایر پروتئینی قرار دارد، بسیار تاثیرگذار هستند.

در زنجیره ارزش داروهای دامپزشکی، که به آن کمتر پرداخته می شود، بخش هایی با عنوان هزینه و ارزش افزوده تعریف شده است. بخش هایی مانند تحقیق و توسعه، تولید، واردات، مالیات و آموزش در زنجیره ارزش صنعت داروسازی هزینه ایجاد می کند. در مقابل ابداع و نوآوری، مستندات قوی و کیفیت بالا می توانند به عنوان ارزش افزوده صنعت در نظر گرفته شوند که گاهی در قیمت دارو هم لحاظ نمی شوند.

در این میان، سهم ایران در تجارت داروهای دامپزشکی چقدر است؟

ایران کمتر از ۲ درصد تجارت جهانی داروهای دامپزشکی را به خود اختصاص داده است. در واقع، سهم ایران از تجارت داروهای دامپزشکی در جهان بسیار اندک است.

در مقایسه ای دیگر این عدد ۵، ۶ برابر سهم تجارت داروهای انسانی ایران نسبت به جهان است. ارزش بازار داروهای انسانی در جهان حدود ۱۵۰۰ میلیارد دلار است که ۰٫۳ تا ۰٫۴ درصد آن به ایران اختصاص دارد. در بخش تجارت جهانی داروهای دامپزشکی به مراتب وضعیت بهتری نسبت به داروهای انسانی داریم.

پیشرفت و فناوری های نانو در آینده دامپزشکی چه تاثیری دارد؟

از بُعد فارماکولوژیک، بیشتر داروهایی که در صنعت استفاده می شود، فرم میکرونایز مولکول دارو هستند. اگر داروها را از فرم میکرو به نانو تغییر دهیم (نانونایز)، اندازه ذرات کوچکتر می شود و می تواند بر فاکتورهایی مانند جذب، توزیع و متابولیزاسیون اثر بگذارد و طبیعی است که اثربخشی دارو هم بیشتر می شود.

با انجام مطالعات گسترده در این زمینه، داروها به نانو تبدیل و از آن ها به صورت خوراکی، پوستی و موضعی استفاده شده است.

مطالعات نشان می دهد، در برخی موارد اثربخشی دارو بیشتر شده است اما در مواردی هم اگر دوز دارو کنترل نشود و بازتعریفی از آن صورت نگیرد، ممکن است حالت سمی برای دارو ایجاد کند.

انتظارها از ورود فناوری های نانو به بخش داروها این است که اثربخشی آن بیشتر شود. این در حالی است که اگر در مقیاس صنعتی، داروها به صورت نانو تولید و وارد بازار شوند، باید یک بازتعریف مجدد در تمام آیتم های مستندسازی، آزمون های بالینی و آزمایشگاهی انجام شود.

تکنولوژی در کنار فرصت هایی که ایجاد می کند، تهدیدهایی هم دارد. از این رو، باید بدون شتابزدگی موضوع نانونایز کردن مولکول های دارو و تولید صنعتی را بازتعریف کنیم.

آیا این اتفاق در کشورهای دیگر رخ داده است؟

مطالعات بالینی در این زمینه در کشورها انجام شده، اما در مقیاس صنعتی و به طور گسترده تولید نشده است. استفاده از فناوری های نانو در بخش داروهای دامپزشکی تمام انتظارها را در آزمون های بالینی و حتی تولید تغییر می دهد.

وقتی دارو چندین برابر کوچک می شود، آیتم هایی مانند جذب و توزیع و حتی متابولیزاسیون و دفع دارو، نیازمند هزینه بسیاری برای بازتعریف و انجام مطالعات و مستندسازی خواهد بود.

به نظر من، افق دوردستی برای ورود فناوری های نانو به داروهای دامپزشکی وجود دارد. ممکن است در بخش آزمایشگاهی، مطالعاتی، تحقیق و توسعه بتوان این کار را انجام داد، اما به صورت گسترده و صنعتی در کوتاه مدت امکان پذیر نیست.

با توجه به فراخوان اتحادیه اروپا در خصوص کاهش و توقف تدریجی استفاده از آنتی بیوتیک های مهم دارویی انسان و توقف مصرف تعدادی از آنتی بیوتیک ها در برخی کشورها، چه اقداماتی می توان در این زمینه انجام داد؟

مجوز استفاده از یک دارو و ورود آن به فارماکوپه، پروانه تولید، اجازه توزیع و مصرف توسط دولت صادر می شود. در بحث انسانی سازمان غذا و دارو و در بحث دامی سازمان دامپزشکی و دفتر دارو و درمان متولی این امر است.

در کشور ما قوانین سختگیرانه و یکپارچه اتحادیه اروپا در این زمینه وجود ندارد. با این وجود، طی این سال ها، اقداماتی در سازمان غذا و دارو و سازمان دامپزشکی برای پایش ها و کنترل باقی مانده آنتی بیوتیک ها در خوراک انجام شده است.

حتی این موضوع در بحث پزشکی انسانی هم بسیار مطرح است. ممکن است آنتی بیوتیکی که انسان مصرف می کند، تنها مقاومت ایجاد کند، اما در دامپزشکی علاوه بر آسیب به دام، طیور و آبزیان می تواند به شکل ثانویه برای انسان مشکلاتی را به همراه داشته باشد.

متاسفانه حتی در برخی موارد، آنتی بیوتیک های انسانی به شکل ممنوع در دام و طیور مصرف می شوند. برخی آنتی بیوتیک ها که صرفا مصرف انسانی دارند، در دامپزشکی مورد استفاده قرار می گیرند.

موضوع کاهش مصرف آنتی بیوتیک ها به یک همایش و همگامی ملی نیاز دارد. سازمان دامپزشکی، غذا و دارو، کلینیسین ها، پرورش دهندگان دام، طیور و آبزیان، شرکت های داروسازی و حتی بخش های علمی باید درباره مشکلاتی که مصرف بی رویه، نابجا و نادرست آنتی بیوتیک ها ایجاد می کند، بازنگری کنند.

برگزاری اولین نمایشگاه تخصصی داروهای دامپزشکی (فارماکوپه) چقدر بر این صنعت تاثیرگذار است؟

فارماکوپه انگیزه ای برای شرکت های دارویی ایجاد می کند تا حضور تخصصی تر در نمایشگاه ها داشته باشند. آموزش، همایش ها، سخنرانی ها، کنگره ها و پنل هایی که در نمایشگاه برگزار می شوند، باید از حالت تبلیغاتی خارج و آموزشی شوند.

دانشجوهای دامپزشکی و حتی دارویی و پزشکی با توجه به اینکه بحث های مشترک زیادی بین این دو رشته وجود دارد، باید در نمایشگاه حضور پیدا کنند. فارماکوپه باید به صورت کنگره همراه با نمایشگاه (نه برعکس) برگزار شود.

سازمان های دیگر هم مانند سازمان نظام دامپزشکی، جامعه دامپزشکان، انجمن های صنفی، شرکت های دارویی باید با همکاری یکدیگر، صنعت دارو را که لوکس ترین صنعت جهان و بسیار حساس است، در کشور سر و سامان دهند.